Log in voor je voordelen
- Inloggen
- Inloggen voor de Zaak

Roadtrippen door Polen

Langs kleurrijke steden Gdańsk, Warschau, Krakau en Wrocław

Rubriek:EN GAAN

Topbestemming

Wie bij Polen denkt aan grauwe steden, staat een verrassing te wachten. Dit land is juist een explosie van kleur, geschiedenis en verhalen. Ontdek paleizen waar meisjes koning werden, een vuurspuwende draak onder een heuvel, neonkunst tussen sovjetarchitectuur en romantische straten die nog altijd met de hand worden verlicht door een lantaarnopsteker.

Door Leon Witkamp

Creative Lead ANWB Reizen

Gdańsk: de toegangspoort naar Polen

Ik sta op de Lange Markt in Gdańsk en lees een zin die zo uit een oud-Hollands koopmansboek lijkt te zijn gevallen: ‘Handel naar recht, vrees niemand’. Boven me staan pastelkleurige gevels keurig in het gelid.

Deze oude Hanzestad voelt verrassend vertrouwd. Een beetje Amsterdam, een vleugje Kopenhagen, een randje Hamburg. Dat Nederlandse gevoel komt niet uit de lucht vallen. Handelaren uit de Lage Landen kwamen hier eeuwenlang over de vloer en lieten hun sporen na. Op gevels, in namen, in steen. Een paar huizen verder duikt zelfs het Dom Holenderski op, het Hollandse Huis.

Gdańsk was eeuwenlang een poort naar Polen: schepen met zout en haring naar binnen, graan en hout naar buiten. Dit zie je bijvoorbeeld ook in het raadhuis, waar je vooral de Rode Kamer niet moet overslaan. Ga daar gerust schaamteloos even liggen. Op het plafond zie je de rivier, de handel, de schepen. En jawel, daar vaart doodleuk een schip met de Nederlandse vlag. Een klein rood-wit-blauw bewijs dat Polen en Nederland al veel langer iets met elkaar hadden dan ik thuis boven mijn atlas had bedacht.

Media niet beschikbaar

Media laden

Uitwaaien in Hel

Na al die koopmanshuizen en Hollandse sporen is het prettig om even uit te waaien. Dat kan verrassend dichtbij. Iets verderop ligt Sopot, een strandplaats waar Gdańsk zijn nette jas uittrekt en op slippers verdergaat. Vanaf het brede zandstrand zie je in de verte de kliffen liggen.

Heb je meer tijd, rijd dan door naar het schiereiland Hel. Ja, die naam helpt niet mee. ‘We gaan vandaag naar Hel’ klinkt eerder als een dramatisch levensplan dan als een dagtrip. Maar de smalle landtong is prachtig: water aan beide kanten, dennenbossen langs de weg en aan het einde een vuurtoren die daar staat alsof hij al jaren rustig naar het gedoe op zee kijkt.

Rijd relaxed van stad naar stad

De spierballen van Warschau

Door naar het zuiden, waar Warschau op het Oude Marktplein iets Italiaans krijgt. Muzikanten spelen tussen kleurrijke gevels, terrassen lopen vol en midden op het plein staat de zeemeermin, het symbool van de stad. Een sirene, en dus beroepshalve goed in bezoekers verleiden om te blijven. Begrijpelijk. Maar ik trap er niet helemaal in. Hoe charmant dit decor ook is, het spannendste Warschau begint juist buiten de oude stadsmuren.

Media niet beschikbaar

Media laden

Het spannendste Warschau begint juist buiten de oude stadsmuren

Zodra je het centrum uit loopt, verandert de stad van lieflijk in stoer en rijst boven de brede straten het Paleis van Cultuur en Wetenschap op. Warschau oogt hier ineens een stuk steviger.

Het paleis werd in 1955 gebouwd als geschenk van de Sovjet-Unie aan het Poolse volk. Een cadeau met nogal wat gewicht, zullen we maar zeggen. Stalinistisch in schaal en uitstraling, maar met verticale lijnen die aan Amerikaanse art-decowolkenkrabbers doen denken. Bij de fontein waan je je bijna in Central Park in New York.

Sovjetarchitectuur

Ook in MDM, het Marszałkowska Housing District, lees je de geschiedenis in steen. Deze wijk werd na de Tweede Wereldoorlog gebouwd voor de werkende burger. Dat zie je aan de beelden en reliëfs: rechte ruggen, gespierde armen, blikken vooruit. De hardwerkende mens als ideaal.

Maar loop een poort onderdoor en Warschau schakelt terug naar fluisterstand. Op een stille binnenplaats staat ineens een Maria-altaartje, met bloemen, kaarsjes en soms een bankje uit de wind.

Neonrenaissance

En dan begint de stad te knipperen. Neonreclames zijn een lichter spoor uit de communistische tijd. Omdat merken en winkels niet werkten zoals in het Westen, vertelden neonlichten wat je ergens zou moeten kunnen kopen: een bril voor de opticien, sierlijke letters voor een café, een afbeelding die soms meer beloofde dan de schappen konden waarmaken.

Dat woordje ‘zou’ is hier belangrijk. Want door tekorten was lang niet alles er ook echt. In de jaren negentig verdwenen veel neons omdat Warschau zo snel mogelijk westers wilde worden. Inmiddels keren ze terug. Oude vormen, nieuwe plekken, felle kleuren tegen gevels die het goed kunnen gebruiken.

Dat is misschien wat Warschau zo goed doet. Wie verder kijkt dan het oude centrum, ziet een stad die kleur haalt uit beton, neon, koffiebars en koppigheid. Niet zachter dan ze is. Wel warmer dan je dacht.

Zien in Warschau

Van street art tot neonlicht en hippe foodhallen: Warschau is allesbehalve grijs.

Muurschilderingen: spot streetart in de stad, zoals de spectaculaire mural op Chmielna 21, waar een historische tram aan een zeppelin door de lucht lijkt te zweven.

Neonmuseum: ontdek de kleurrijke geschiedenis van Poolse neonreclames in dit kleine museum in het Paleis van Cultuur en Wetenschap.

Markthallen: proef de sfeer bij Hala Koszyki, een voormalige markthal vol restaurants, bars en winkels. Of ga naar Elektrownia Powiśle, een oude elektriciteitscentrale die is omgebouwd tot moderne foodhall.

Media niet beschikbaar

Media laden

Legendarisch Krakau

In Krakau liggen koningen boven op de Wawelheuvel begraven, maar onder diezelfde heuvel woont in de verhalen nog altijd een draak. Feit en legende haken hier in elkaar, botsen een beetje en kijken dan tevreden of je nog oplet.

Op de Grote Markt trekt de Mariakerk vanzelf je blik naar boven. De twee torens zijn ongelijk, alsof symmetrie halverwege de bouw van de agenda is gevallen. Maar daar hoort natuurlijk een verhaal bij. Twee broers zouden ieder aan een toren hebben gebouwd. Toen de oudste zag dat zijn jongere broer hem dreigde te overtreffen, sloeg de jaloezie toe en vermoordde de oudste broer zijn jongere broertje. Slecht voor de familieverhoudingen, goed voor de legende. Het moordwapen hangt nog steeds aan de Lakenhal ertegenover.

Toch komt het bekendste geluid van de Mariakerk van boven. Elk uur klinkt vanaf de hoogste toren de hejnał, de trompetmelodie van Krakau. Een brandweerman speelt naar vier windrichtingen. De melodie klinkt helder over het plein. En dan stopt hij ineens. Volgens de legende waarschuwde een torenwachter de stad ooit voor een aanval van de Tataren. Terwijl hij speelde, werd hij geraakt door een pijl en stopte de melodie abrupt. Krakau was gered.

Kazimierz de Grote

Van zulke verhalen is het maar een kleine stap naar de koningen. Neem Kazimierz de Grote, koning van Polen in de 14de eeuw. Over hem wordt gezegd dat hij het land aantrof in hout en achterliet in steen. Dat klinkt als een bouwclaim waar een aannemer jaloers op zou zijn, maar hij versterkte inderdaad steden, rechtspraak en onderwijs.

Zijn naam leeft voort in Kazimierz, ooit een zelfstandige stad en later het hart van Joods Krakau. Nu loop je er langs synagogen, cafés en marktstalletjes waar de geur van gebakken ui, knoflook en warm brood uit de deuropeningen komt. Het is een wijk waar je makkelijk ‘nog één straatje’ zegt en een uur later op Plac Nowy staat met een zapiekanka, een soort Pools pizzabroodje, in je hand.

Proeven in het Pools

Zin om de Poolse keuken te ontdekken? Deze klassiekers mag je niet missen.

Zapiekanka: knapperig ovenbrood met kaas, champignons en toppings naar keuze.
Pierogi: Poolse dumplings met hartige of zoete vulling.
Żurek: friszure roggesoep, vaak geserveerd in een soepkom van brood.

Een meisje dat koning werd

En dan is er Jadwiga. Kazimierz de Grote liet veel na, maar geen wettige zoon. Zijn opvolger, Lodewijk I van Hongarije, kreeg alleen dochters. Dat was onhandig, want Polen moest volgens de regels een koning hebben. Alleen stond nergens dat die koning per se een man moest zijn. Dus werd Jadwiga gekroond tot koning van Polen. Niet koningin. Koning.

Een historisch detail waar ik blij van word. Jadwiga was jong, politiek belangrijk en werd later heilig verklaard. Maar vooral blijft dat ene feit hangen: Krakau kroonde een vrouw tot koning, omdat taal soms meer ruimte laat dan machtige mannen hadden gepland.

Romantisch Wrocław

Media niet beschikbaar

Media laden

In Wrocław weet ik even niet waar ik ben. De gevels hebben iets Vlaams, de torentjes knikken richting Praag en de kleuren lijken gekozen door iemand met een uitstekend humeur.

Mijn gids glimlacht. Dat hoort bij Wrocław, zegt ze. De stad leefde eeuwenlang van handel. Hier kwamen niet alleen goederen voorbij, maar ook bouwstijlen, talen, gebruiken en ideeën. Wie goed kijkt, ziet dat nog steeds. Wrocław is geen stad uit één stuk. Ze is bij elkaar gewandeld.

Bloemen die ’s nachts bloeien

Toch voelt Wrocław nergens zwaar. Op het Solnyplein, vlak naast de grote markt, staan dag en nacht bloemenkramen. Ook midden in de nacht kun je hier rozen kopen. Voor een verjaardag, een verontschuldiging of gewoon omdat iemand opeens vond dat het leven wel wat geur kon gebruiken. Een geruststellende gedachte: er is altijd nog iemand wakker met een emmer tulpen.

Kabouters met bravoure

En dan zie je ineens een klein bronzen mannetje aan een lantaarn hangen. Een kabouter. Wrocław staat er vol mee: bij deuren, onder lantaarns. Ooit begonnen als knipoog naar protestbeweging Oranje Alternatief, nu maken ze van de stad ongemerkt een speurtocht. Je gaat er vanzelf naar zoeken. Eerst achteloos, daarna met iets te veel fanatisme voor een volwassen mens.

De laatste lantaarnopsteker van Polen

Aan de overkant ligt Ostrów Tumski, het oudste deel van Wrocław. Hier staan de kerken dicht bij elkaar, alsof ze elkaar warm houden. Wie ’s avonds gaat, ziet iets wat bijna te keurig klinkt om waar te zijn: een lantaarnopsteker die met de hand de gaslantaarns aansteekt. Dat trekt inmiddels veel bekijks. Mensen volgen hem met telefoons in de aanslag, alsof hij elk moment kan opstijgen.

Kom daarom liever iets later terug. Dan is de drukte verdwenen en blijft het zachte licht over. De stenen glanzen, de kerktorens worden donkerder en de bruggen liggen stil over het water.

’s Avonds verandert Wrocław opnieuw van toon. In kleine straten lichten oude neonreclames op, terrassen vullen zich en de rivier wordt donkerder. De stad wordt dan niet mooier in de klassieke zin, maar losser. Minder ansichtkaart, meer avondwandeling.

Dat is misschien de grootste charme van Wrocław. De romantiek zit hier niet alleen in bruggen, bloemen en eilanden, maar ook in hoe de stad steeds opnieuw begint. Ze is vaak van naam veranderd, van land en van gezicht. En toch staat er om drie uur ’s nachts nog iemand bloemen te verkopen. Soms is dat genoeg.

Zelf deze reis maken?

Reizen door Polen

Polen is goed te bereizen met de auto. Je doet er gemiddeld zo’n 3 uur over van stad naar stad. Liever niet rijden? Polen heeft een goed spoornetwerk. Reizen met de trein is makkelijk en comfortabel.

Leon Witkamp

Creative Lead ANWB Reizen

Leon Witkamp (38) is Creative Lead bij ANWB Reizen en altijd op zoek naar de verhalen, kleuren en verrassingen van een bestemming. Voor dit artikel trok hij samen met fotograaf Marion Stoffels en socialmedia-creator Romy Pronk door Polen.

‘Polen heeft mij enorm verrast. De geschiedenisboeken gaven me geen optimistisch beeld, maar onderweg ontdekte ik een land dat kleurrijk, vriendelijk en toegankelijk is, zowel met de auto als met de trein.’

Publicatie:: 1 juni 2026