Denk je bij natuurbrand aan Zuid-Europa of Amerika? Tijd om bij te schaven: ook in Nederland zie je het steeds vaker.
'Informatie is bij een natuurbrand van levensbelang', zegt Peter Leonhart, regiomanager Gelderland en Utrecht bij ANWB. Toch hoeft dat een dag bos, hei of duin niet in de weg te zitten - met het juiste besef trek je er gewoon op uit.
Bij de ingang van natuurgebieden zie je ze steeds vaker: waarschuwingsborden met ‘Verhoogd risico op natuurbrand’. En dat is niet voor niets.
Afgelopen voorjaar had de brandweer in het hele land de handen vol. Bij ’t Harde, Kessel, Weert en de Oirschotse Heide woedden grote natuurbranden. Bij Overloon breidde een natuurbosbrand van 25 hectare zich zo snel uit dat de brandweer opschaalde naar ‘zeer grote brand’ en twaalf blusvoertuigen moest inzetten.
Natuurbranden zorgden dit voorjaar ook vijf keer voor een NL-Alert, twee meer dan in heel 2025.
Bron: Nederlands Instituut Publieke Veiligheid (NIPV), ANP
Het aantal natuurbranden schommelt sterk van jaar tot jaar. Maar de omvang en intensiteit worden groter.
Volgens Klaas Noorland, brandweerofficier op de Veluwe en projectleider Gebiedsgerichte aanpak Natuurbrandbeheersing, zit de verklaring vooral in het weer.
‘We krijgen in Nederland te maken met meer weersextremen’, zegt hij. ‘Perioden van hevige neerslag worden afgewisseld door perioden van droogte en hitte.’
Een nat voorjaar zorgt voor veel plantengroei. Als daarna een droge periode volgt, verandert al die groene vegetatie in dode, droge biomassa. ‘Dat is voor ons als brandweer letterlijk: brandstof’, zegt Noorland. ‘De branden die ontstaan, zijn daardoor intenser en moeilijker te beheersen.’
Nederland wordt op jaarbasis natter. Maar de zomers, en steeds vaker ook de lente, worden juist droger.
Bron: KNMI
‘We moeten het risico op natuurbranden in Nederland serieus nemen’
Tiemen Brouwer
Coördinerend adviseur natuurbrandpreventie en bestrijding bij Staatsbosbeheer
‘De situaties die je ziet in Zuid-Europa of Amerika, met grootschalige evacuaties en verwoeste huizen, kennen we in Nederland niet’, zegt Tiemen Brouwer, coördinerend adviseur natuurbrandpreventie en bestrijding bij Staatsbosbeheer. ‘We hebben een ander landschap, geen onbeheerde gronden en een goede infrastructuur. Toch moeten we in Nederland het risico op natuurbranden serieus nemen.’
‘De meeste branden in Nederland woeden in lage vegetatie: grassen, heide en duingebieden’, vertelt Brouwer. ‘Bossen houden vocht beter vast, dus daar is minder vaak brand.’ De kwetsbaarste gebieden liggen op de zandgronden. Denk aan Limburg, Brabant, Overijssel en Gelderland, plus de duinstrook langs de kust en de Waddeneilanden.
Qua timing verrast het risico misschien: de eerste piek ligt niet in de zomer, maar al vroeg in het voorjaar. Drogende oostelijke wind speelt dan mee. Een tweede piek volgt vaak eind juli, begin augustus.
Brandweer, natuurbeheerders en provincies werken steeds intensiever samen om natuurbranden te voorkomen en te bestrijden. ‘We trekken op met allerlei partijen’, zegt Noorland. ‘Denk aan natuurbeheerders zoals Staatsbosbeheer, aan Rijkswaterstaat en ProRail. Maar ook aan recreatieondernemers, campings en zorginstellingen in natuurgebieden.’
Staatsbosbeheer maakt voor elk gebied een natuurbrandpreventieplan, samen met de brandweer. ‘Dat gaat over ingrijpen in de natuur, zoals het omvormen van naaldbos naar loofbos. Naaldbomen zijn brandgevoeliger, omdat ze meer hars en olie bevatten’, zegt Brouwer. ‘Maar denk ook aan een betere bereikbaarheid, zodat de brandweer sneller ter plekke kan zijn.’
Snelheid is daarbij belangrijk: een kleine brand kan binnen enkele uren flink groeien. Bij extreme droogte en wind zet de brandweer standaard meer materieel in. ‘Rijden er normaal een of twee voertuigen uit, dan sturen we er bij risicovolle omstandigheden bijvoorbeeld meteen vier’, zegt Noorland.
‘Maar preventie is minstens zo belangrijk als bestrijding’, benadrukt hij. ‘Daarom hebben we de landelijke campagne Voorkomen van vuur is jouw natuur, met tips om een natuurbrand te voorkomen.’
De meeste natuurbranden kunnen we samen voorkomen. Of je nu een dagje wandelt, fietst of op de camping staat, met een paar simpele maatregelen verklein je het risico op een natuurbrand al flink.
Verreweg de meeste natuurbranden ontstaan door mensen, bewust of onbewust. Maar diezelfde mensen zijn ook een deel van de oplossing. ‘We zijn daarom juist blij met recreanten, want zij signaleren een beginnende brand vaak als eerste’, zegt Brouwer.
Een natuurbrand is niet altijd alleen maar slecht nieuws voor de natuur. ‘Een brand die niet te intensief is en snel over het terrein trekt, kan zelfs op een verantwoorde manier bewust worden ingezet om een gebied te beheren’, zegt Brouwer. ‘Je verwijdert dan vegetatie, waardoor de bodem vruchtbaarder wordt.’
Bij een intensieve brand die de bodem ingaat, ligt dat anders. Dan raakt de zogeheten zaadbank beschadigd, die de natuur juist nodig heeft om te herstellen. ‘Bij bos praat je dan al snel over tientallen jaren herstel’, zegt Brouwer. ‘Ook heide kan lang beschadigd blijven. Het gaat niet alleen om de planten, ook het evenwicht tussen soorten moet zich herstellen. Ook dat kan tientallen jaren duren.’
'Informatie is bij een natuurbrand van levensbelang’, zegt Peter Leonhart, regiomanager Gelderland en Utrecht bij ANWB. ‘Daarom willen wij dat recreanten in natuurgebieden en toeristen op campings goed geïnformeerd zijn en blijven.’
Dat begint al bij de voorbereiding: weet waar de uitgangen en eventuele verzamelplekken in recreatieparken en natuurgebieden zijn voordat je op pad gaat.
‘We vertrouwen al snel op navigatie-apps voor een mooie route, maar kijken niet verder dan dat’, zegt Leonhart. ‘Het is juist goed om vooraf te weten hoe een gebied eruitziet, zodat je jezelf op tijd in veiligheid kunt brengen mocht je onverhoopt met een brand te maken krijgen.’
Maar Leonhart heeft ook een belangrijke andere boodschap aan ANWB-leden: ‘Blijf vooral genieten van de natuur. Trek er lekker op uit. Maar doe dat, gezien het toegenomen risico op natuurbrand, wel bewuster.’
Ernest Marx
Sjoerd van Leeuwen
1 augustus 2026
ANWB Homepage