Winsum

Nederland, Groningen, Winsum

Het is een dorp, maar het voelt als een ministadje: Winsum. Levendig en charmant. Twee bruggen verbinden de dorpsgedeelten Winsum en Obergum met elkaar en geven en passant een heerlijke blik over het kronkelende Winsumerdiep. Tel daarbij op de met stokrozen omzoomde dorpshuisjes, twee fraaie kerken, twee molens die er op winderige dagen lustig op los draaien en een paar fijne kroegen en je hebt een dorp waar je best zou willen blijven!

In 2020 organiseerde de ANWB de verkiezing Het Allermooiste dorp van Nederland, waarbij 30.000 leden hun stem uitbrachten. Winsum belandde in de Top 5 en een deskundige jury verkoos het dorp als het Allermooiste van Nederland: ‘Winsum is een dorp, maar heeft de voorzieningen van een kleine stad. Een levendig dorp met alle faciliteiten en een breed winkelaanbod. Op straat: bewoners in alle leeftijdsgroepen - allemaal vrolijk groetend – en wandelaars en fietsers. Geef ze eens ongelijk: heerlijke straatjes om door te dwalen, oude huizen met stokrozen tegen de gevel, twee (nog werkende) molens en een unieke kerk-met-trap. Of neem die pracht van een boogbrug over het Winsumerdiep met zicht op passerende bootjes en de voetbrug voor kroegtijgers.’

Winsum is het allermooist en wel hierom:

  1. Het Winsumerdiep en het haventje geven sjeu aan het dorp en lijmen de verschillende dorpsgedeelten (Winsum en Obergum) mooi aan elkaar.
  2. Je vindt in dit dorp een gelaagdheid in bouwstijlen: hereboerderijen uit de zeventiende en achttiende eeuw, een negentiende-eeuwse stationsstraat, Amsterdamse School-architectuur, moderne bungalows uit de periode na de Tweede Wereldoorlog.
  3. Het dorpsleven is écht, met een ‘stads’ winkelaanbod en goeie kroegen.
  4. Het centrum is gemoedelijk met die smalle straatjes waaraan een mix aan beeldbepalende gebouwen staat. Van bruggen en molens, tot kerken en dorpshuizen.  59 Rijksmonumenten en 4 Gemeentelijke monumenten. Alsjeblieft!
  5. De historische herberg met terras in het hart van het dorp: De Gouden Karper. Eén van de oudste van Nederland, met prachtig interieur.

Start bij Station Winsum bij wandelknooppunt (wkp) 94. Dit staat bovenaan het fietspad dat de tunnel onder het station uitkomt.

Volg de route naar wkp 16 en 15. Hierbij passeer je de Torenkerk en (vlakbij wkp 15) Molen de Vriendschap (aan je rechterhand).

Volg de route naar wkp 13 en passeer Korenmolen De Ster (aan je linkerhand). Bij wkp 13 zie je De Boog over het Winsumerdiep.  Steek brug over (richting wkp 14). Je loopt nu Obergum in. Ga meteen ra op de Oosterstraat, weer rechtsaf op de haven: tot aan de Jeneverbrug.

Loop de haven terug en loop rechtdoor over de Nieuwstraat en neem de tot tweede afslag Sjoelplein langs de Synagoge. Sla op de Schoolstraat ra en aan het einde la, Onderdendamsterweg. Op de Hoofdstraat weer  la.

Passeer wkp 14 en loop door naar wkp 13. Volg vanaf hier de route naar wkp 11 (even rechts langs de brug naar beneden lopen en dan langs het water la). En volg vanaf hier de blauw-rode stickers met witte pijl erin van het wandelnetwerk. Nadat je onder de brug door bent gelopen la en weer ra als het pad op de verharde weg uitkomt. Volg deze weg ca. 1 km (de weg gaat over in asfalt en voert langs de Jeu des Boules vereniging, de sportvelden en de begraafplaats). Sla op de Garnwerderweg la, steek Wierdaweg en C.F. van Sytzemastraat over en ga la het Bellingeweer in. Dit gaat over in de Hoofdstraat. Volg deze tot aan de Borgweg, ga hier ra (Langs 4 witte bungalows).  Einde la Borgweg. Loop terug naar het station.

Winsum bestaat eigenlijk uit twee wierden, met elk eigen kerken en molens. In Obergum loopt onder aan de wierde waarop de Sint Nicholaaskerk staat een gezellige winkelstraat. Deze is door De Boog verbonden met het zonnige Boogplein in Winsum. Hieraan ligt de Gouden Karper, een van de oudste herbergen van Nederland. Winsum is meer dan een dorp met mooie geveltjes, eeuwenoude kerken en molens, het lééft hier! Er zijn bruine cafés, terrassen langs het water, restaurants en een breed winkelaanbod. Het heeft stadse allure – niet voor niets brandden de Groningers het in 1581 plat om te grote ambities in de kiem te smoren. In April is de Poffertdag en kun je de beste poffert uit de omgeving proeven. Op de jaarlijkse Baistemaart op de derde maandag van oktober kun je groot- en kleinvee bewonderen, maar ook lokale producten kopen. Leuk om mee naar huis te nemen: een stuk Winsumer boogkaas, een fles(je) Winsumer boogje (gedistilleerd) of een poffert (een Groningse tulband).

De 11e-eeuwse Torenkerk is een middeleeuwse kerk waarvan delen stammen uit de 12de eeuw. De toren is 17de eeuws. Het is een kerk uit zoals een kind hem zou tekenen. Op één detail na: de merkwaardige houten buitentrap aan de voorkant. Het verhaal gaat dat deze werd gebouwd zodat de soldaten van Napoleon de torenspits als uitkijkpunt konden gebruiken zonder de kerk in te gaan, want daar had de dominee een stokje voor gestoken.

Hij draait en maalt nog regelmatig, korenmolen De Vriendschap. Maar het is vooral een charmant en beeldbepalend gebouw zoals hij daar middenin boven de pannendaken uittorent. Het is een achtkantige stellingmolen die oorspronkelijk gebouwd werd in Mensingeweer (1785), maar in 1801 verplaatst werd naar Winsum.

Op zaterdag van 10.30 – 17 .00 uur kun je de molen bezoeken.

Ook De Ster staat pront bovenop de wierde middenin Winsum. Een koren- en pelmolen, gebouwd in 1851. In de Tweede Wereldoorlog raakte hij beschadigd, maar na 1961 werd hij mooi gerestaureerd. Soms is de molen op zondagen of door-de-week op afspraak te bezoeken (tel. 06-30663137 of 0595-442897).

Op deze stenen boogbrug klopt het hart van het dorp. Iedereen fiets en wandelt er overheen. Je kijkt er vanaf het hoogste punt uit over het fraaie Winsummerdiep of maakt er een praatje. De brug verbindt het voormalige dorp Obergum met Winsum. Heel lang geleden lag op deze plek een houten brug, maar die werd in de 19de eeuw vervangen door deze stenen variant, gemaakt van 63.000 bakstenen en 110 vaatjes cement. Op 10 mei 1940 werd De Boog opgeblazen om de opmars van de Duitsers te vertragen. Na de capitulatie werd al op 25 mei besloten met de herbouw te beginnen. In 1941 was de nieuwe brug gereed. De Winsummers zijn er zuinig op: er mogen alleen fietsers en wandlaars overheen.

Vroeger, toen het Reitdiep nog in verbinding stond met open zee, werkten de getijden door in het Winsumerdiep. Daardoor ontstond de lichte slinger in de loop, die het water nu nog zo charmant maakt. In 1856 moest het kanaal worden verbreed voor een betere afwatering. Maar in Winsum stond de verbouwing zo vlak op het water, dat dat niet kon. Toen werd er een kanaal om het noordelijke deel van het dorp (Obergum) gegraven, het Hulpkanaal om Obergum. Een leuke manier om het dorp en de omgeving te ontdekken, is vanaf het water. Bij Camping Marenland (marenland.nl) kun je fluisterbootjes en kano’s huren.

De hoge voetbrug, de Jeneverbrug, kreeg zijn naam vanwege het café op de hoek van de Havenstraat waar Obergumers op zondagen ietwat aangeschoten terugkeerden naar Winsum. In je eigen dorp naar de kroeg dat deed je niet, maar aan de overkant…

De joodse gemeente in Winsum ontstond rond 1800 en groeide uit tot een ringgemeente (met streekfunctie ook voor Adorp, Baflo, Bedum, Eenrum. Leens, Ulrum en Warffum). In het begin werden de diensten gehouden in een huiskamer, pas sinds 1879 kwam er een synagoge aan de Schoolstraat 24: een bescheiden gebouw met boogramen, opgetrokken in ‘waterstaatstijl’. Tot 1934 werden hier diensten gehouden. Later in dat jaar werd de synagoge gesloten vanwege het geringe aantal leden. In de loop der jaren werd er veel verbouwd en veranderd, maar in 2011 werd de synagoge teruggebracht in de oorspronkelijke stijl.

Bellingeweer is eigenlijk een verdwenen dorp, want ooit was het zelfstandig en lag het op een wierde in het platteland. Die wierde werd trouwens al rond de jaartelling opgeworpen en is nog steeds vaag te zien in het landschap. Toen Winsum groeide werd Bellingeweer opgeslokt. Het had een eigen kerk, die in 1824 werd afgebroken, maar het kerkhof is er nog wel. Ook vind je nog fraaie boerderijen en voorname huizen langs het Belingeweer en de Hoofdstraat waaronder het gemeentehuis, een voormalige notariswoning uit 1911.

Obergum, het noordelijk gedeelte van Winsum, was vroeger een zelfstandige gemeente. In 1851 werd het samengevoegd met Winsum. Tussen de tweelingdorpen stroomt het Winsumerdiep. Sinds 1808 zijn Winsum en Obergum verbonden door de brug De Boog. In Obergum staat de Nicholaaskerk. En rondom de wierde van Obergum loopt een ossengang (oude weg). De meeste oude bebouwing van het dorp stamt uit de 18e en 19e eeuw en ligt langs de Westerstraat en Oosterstraat. Op de kruising van de Oosterstraat met de Schoolstraat ligt het hoogste punt van een tweede, lagere wierde.

De 4 witte bungalows aan de Borgweg staan op de lijst van Gemeentelijke Monumenten. Ze werden gebouwd in de wederopbouwjaren. De typische strak vormgegeven witte villa’s, twee-onder-één-kap met plat dak, dubbele garage, oprit, tuin en grote raampartij worden in de volksmond ook wel de ‘Marokkaanse bungalows’ genoemd.