Tilburg

Nederland, Noord-Brabant, Tilburg

Al is de textielindustrie inmiddels geheel verdwenen, binnen de Ringbaan is Tilburg nog steeds een aaneenschakeling van (voormalige) fabriekscomplexen en arbeiderswijken. Deze architectuurwandeling toont een selectie van de vernieuwingen die sinds de jaren zestig van de vorige eeuw zijn aangebracht. En Tilburg is nog steeds in beweging. Dat blijkt bijvoorbeeld uit het project ‘Spoorzone’ waarbij een groot, voormalig NS-terrein een nieuwe bestemming krijgt. Die zone, waaraan volop wordt gewerkt, doorkruist u tijdens deze route tweemaal.

Verlaat station Tilburg via de uitgang ‘Burgemeester Stekelenburgplein’. Steek het plein recht over en sla linksaf, Burgemeester Brokxlaan. Daarna op kruising rechtsaf, Gasthuisring. Vóór de voormalige winkel van De Gruyter linksaf, Gasthuisring. Rechtdoor, Dudokhof. Rechtsaf, Cornelis de Vriendstraat. Einde straat linksaf, Kuiperstraat. Ga vlak vóór einde straat door zwart hek, De Pontplein. Na museum De Pont rechtsaf, Wilhelminapark.

Bij verkeerslichten park in en links aanhouden, over bruggetje en rechtsaf. Hierna rechtdoor, Stedekestraat. Linksaf, Mr. Stormstraat. Einde straat (tegenover kerk, 1929) rechtsaf, Min. van Sonstraat. Linksaf, Raadsheer Luijbenstraat en rechtsaf. Einde straat rechtsaf en meteen linksaf, Van Mierlostraat. Na tweede speelparkje rechtsaf, Minckelersstraat. Op kruising linksaf, Lange Nieuwstraat. Rechtsaf, Wagenstraat, einde: weg oversteken en linksaf (langs Cultuurfabriek Hall of Fame). Bij verkeerslichten, NS-Plein, weg oversteken en rechtsaf.

Onder spoor door en linksaf. Vóór gebouw Interpolis oversteken. Loop ook even de Stadstuin in. Naast gebouw van Interpolis door parkeergarage Tivoli via gele bordjes ‘centrum’ en direct na parkeergarage linksaf, Veemarktstraat. Langs Popcentrum 013 en rechtsaf, Heuvel, oversteken en rechtdoor over plein, later Heuvelstraat. Linksaf, Stadhuisplein. Op kruising rechtsaf, Stadhuisplein (daarna links het Kunstcluster en de Schouwburg). Na Heikesekerk (rechts) rechtsaf en direct rechtsaf achter kerk langs, Stadhuisstraat. Eerste straat linksaf, Monumentstraat. Einde linksaf, Heuvelstraat. Rechtsaf, Nieuwlandstraat. Op kruising rechtdoor, Stationsstraat, en terug naar het station.

Station Tilburg is de afgelopen jaren ingrijpend verbouwd, maar het opvallende dak uit 1965 van spoorwegarchitect Koen van der Gaast bleef behouden. Sinds de verbouwing is het mogelijk om via het station naar de noordkant van het spoor te lopen. Hier lag van 1868 tot 2011 de werkplaats van de NS, waar aan treinen en locomotieven werd gesleuteld. Nu vindt u hier de Spoorzone, een stadsdeel met daarin het nieuwe Burgemeester Stekelenburgplein en voormalige industriegebouwen en loodsen die nu een andere bestemming hebben of krijgen, bijvoorbeeld als restaurant of cultuurruimte.

Mede door de herinrichting van de Spoorzone is de omgeving rond de Gasthuisring wat rommelig. Links trekt de voormalige winkel van De Gruyter (1933) de aandacht. De expressionistische stijl komt van huisarchitect Welsing van het kruideniersbedrijf. De verticale strook groene glazen bouwstenen laat licht door in het trappenhuis.

Op het De Pontplein staan rechts vier ‘urban villas’ (bureau Uytenhaak, 1997) met elk dertien woningen. Glazen platen aan de donkergrijze gevels maken de uitstraling minder zwaar. Daarachter staat een gekromde rij van zeventien drive-inwoningen (Neutelings-Riedijk, 1996). Het ritme van de afgeschuinde daken verwijst naar de zaagtanddaken van de fabrieksgebouwen die hier eerder stonden. Links staat een sober, stijlvol wit gebouw met seniorenwoningen (Wiel Arets, 1995). Het grote, lage gebouw van wolspinnerij Thomas de Beer bleef bewaard. Benthem Crouwel verbouwde het in 1992 tot Museum De Pont, een museum voor hedendaagse kunst.

De vestiging van Interpolis vormde de aanzet tot een nieuwe invulling van de lange Spoorzone in het centrum. Het kantoorgebouw van Bonnema (1996) reikt tot 92,5 m hoogte. Het destijds vernieuwende ‘flexibel-kantoorconcept’ kreeg veel publiciteit, maar ook kritiek. Aan het gebouw grenst de openbare doch afsluitbare stadstuin (van Interpolis) uit 1998. In aansluiting op het gebouw maakten de ontwerpers West 8 landscape architects een asymmetrische tuin. Bij de hoofdingang leidt een houten loopplank over een leisteenplateau met magnoliaboompjes en stalen rekken met groen glas.

Benthem & Crouwel ontwierp een nieuw gebouw voor Popcentrum 013 (1998). De betonnen poptempel heeft zalen voor 3000 en voor 700 mensen. De zwarte gevelbekleding met cd’s verwijst naar de functie van het gebouw.

De vernieuwing van het (winkel)centrum in de jaren zestig van de vorige eeuw kreeg een stevige ruggengraat met het langgerekte en in hoogte oplopende Kernwandgebouw (Van den Broek & Bakema, 1964-1975). Deze ‘megastructure’, ook wel kattenrug genoemd, kwam in de plaats van een fabrieksterrein en een verpauperde woonwijk. Op de begane grond bevindt zich winkelcentrum De Emmapassage.

Architect Jo Coenen was verantwoordelijk voor het Kunstcluster aan de zuidkant van het centrum. Met behoud van een oude stadsvilla en een kloostertuin moesten hier een concertzaal en enkele schoolfuncties worden gerealiseerd. Het laatste bouwdeel werd in 1996 opgeleverd. De golvende vorm van de grote zaal, met aluminium ribbelplaten bekleed, torent boven de rest uit. Binnen heeft de zaal een lichtkunstwerk van Peter Struycken. Als u door de ingangspoort loopt, komt u op het grote binnenterrein, de opnieuw vormgegeven Muzentuin. Daaromheen zijn de ruimten van de Dansacademie en het Brabants Conservatorium gelegen. Een laagbouw met een restaurant verbindt het Kunstcluster met de grote schouwburg in lichte baksteen (Bijvoet en Holt), in 1961 een belangrijke vernieuwing in het Tilburgse centrum.