Stadswandeling Zutphen

Hond mee: de hond maag aangelijnd mee (maar niet de musea in).

Toegankelijkheid: deze route is met een paar kleine aanpassingen toegankelijk voor mindervaliden:

Bij punt 9: volg ipv de trap naar benden het wandelpad bovenlangs de IJsselkade tot aan het IJsselpaviljoen. Schrap het deel van de wandeling aan de overkant van de IJssel. Ga niet over de IJsselbrug, maar loop na het IJsselpaviljoen bij punt 10 RA via de Molengracht (bovenlangs) en de Stationsstraat (LA) terug naar het NS Station.

Paden: verhard, 5% onverhard.

Bereikbaarheid: OV (trein), parkeren: op de Q-park P&R Station Zutphen aan de Lijmerij kun je betaald parkeren (€ 1,90 per uur, max € 9,50 per dag).

1. Loop het NS Station Zutphen uit RD de Stationsstraat in. Sla aan het einde LA (Overwelving) en neem de eerste weg RA. Weg buigt naar rechts. Sla LA en loop door de tuin van het Broederenklooster en de Broederenkerk (nu bibliotheek!).
2. Sla op het Broederenkerkplein LA (Broederenkerkhof). Volg deze straat en steek na ca. 90 meter de Turfstraat over en loop RD de Korte Beukerstraat in. Volg die met de flauwe bocht naar links tot je uitkomt op de Beukerstraat. Hier ga je RA en de eerste straat LA (Lombardsteeg).
3. Steek na ca. 60 meter de Oudewand over, loop RD door de poort het Agnietenhof in. Loop RD door het hof en steek (RA, LA) de Rijkenhage over. Let op: het Agnietenhof is open tussen 09:00 en 13:00 uur. Is het gesloten? Ga dan voor de poort RA en neem de eerste straat LA en vervolg de routebeschrijving bij punt 4.
4. Loop naar het water van de Molengracht/Berkel (links passeer je de aanleghaven van de Fluisterboot) en sla RA (met het water aan je linkerhand). Ga voor de Berkelpoort/Berkelruïne RA, steek de Rijkenhage over en loop RD de Armenhage in.
5. Armenhage wordt Oudewand. Blijf RD lopen. Je kruist de Beukerstraat, blijft RD lopen (Oudewand wordt Bornhovestraat). Loop helemaal naar het einde, de Pelikaanstraat en sla daar LA (aan je rechterhand ligt Thee en koffiehandel De Pelikaan). En sla meteen RA op de Martinetsingel.
6. Sla na huisnummer 7 RA, Drogenapsteeg. Loop onder de Drogenapstoren door. Steek de Proosdijsteeg/Pelikaanstraat over (voor de beroemde Theewinkel Pelikaan ga je RA de Pelikaanstraat in) en loop RD de Zaadmarkt op. Na ca. 40 meter kun je RA om het Oude Bornhof te bekijken.
7. Loop terug en sla RA op de Zaadmarkt. Loop ca. 130 meter door tot het plein (met rechts de Sprongstraat) en buig met de weg mee naar links, Houtmarkt. Kruis de Lange Hofstraat (met links de Wijnhuistoren) en vervolg de Groenmarkt tot aan de Waterstraat. Hier ga je LA en de eerste straat meteen weer LA (Kolenstraat).
8. Loop de Kolenstraat uit en ga op de kruising met de Lange Hofstraat RA. Neem de eerste straat LA, Raadhuissteeg (aan je rechterhand passeer je de Burgerzaal) en houdt de Y-splitsing rechts aan (Kerksteegje). Ga RA op de Rodetorenstraat. Deze straat kruist de Proostdijsteeg en wordt Kerkhof. Buig met de straat mee naar rechts langs De Librije en de Sint Walburgiskerk.
9. Ga op de T-splitsing met ’t Gravenhof RA. Na ca 40 meter bereik je links de ingang naar het Hof van Heeckeren met het Stedelijk Museum Zutphen en Museum Henriette Polak. Loop na je bezoek terug naar ’t Gravenhof en sla RA. Loop door tot de Martinetsingel, steek deze over en ga RA over het bovenste pad  (links ligt de Vispoorthaven en rechts in het parkje aan de overkant De Hanzenaat). Neem na de bocht het trappetje naar beneden en loop over de kade langs de IJssel.
10. Aan het einde loop je om het IJsselpaviljoen heen en neem LA de IJsselbrug over de IJssel.

NB. Als je de wandeling wilt verkorten kun je vanaf hier ook direct teruglopen naar het NS Station. Ga niet over de IJsselbrug, maar loop na het IJsselpaviljoen bij punt 10 RA via de, het begin- en eindpunt van de route.

11. Neem aan de overkant van de IJssel de trap LA en volg het wandelpad langs de IJssel door de Tichelbeeksewaard. Neem het tweede pad RA, en loop naar het Stadsbalkon. Neem vanaf daar het pad dat schuin terugloopt naar de IJssel en de IJsselbrug en steek deze over, terug naar de stad. Steek over bij de voetgangerslichten en loop RD over de Molengracht, langs het water tot aan de Stationsstraat. Daar ga je LA naar het NS Station, start- en eindpunt van de route.

De Hanze zorgde in de middeleeuwen voor een grote bloei in Zutphen. Dat kwam door de ligging aan de rivier de IJssel: dé grote verbindingsroute naar de Rijn en verder Europa in. Via deze rivier vervoerden Zutphense kooplieden vooral haring, boter en bier, en namen zij wijn mee terug. De stad sloot zich in 1285 aan bij het Hanzeverbond en groeide uit tot een belangrijk handelscentrum. Ook hout (dat over de rivier de Berkel werd aangevoerd vanuit het achterland), aardewerk en geweven stoffen werden hier verhandeld. Zutphen had zelfs een eigen handelspost in Denemarken. Op de terugweg namen ze haring mee om te verkopen in Vlaanderen en het Rijnland. De stad werd in deze periode rijk. Er kwamen stevige stadsmuren, statige koopmanshuizen, pakhuizen, grote kerken en hofjes die je nu nog steeds kunt zien in het historische centrum.

Het Broederenklooster ontstond kort na 1296, toen Margaretha van Vlaanderen (een rijke adellijke vrouw die getrouwd was met de Graaf van Gelre) de grond schonk aan de Dominicanen. Dit was een groep monniken die sober leefden: ze studeerden en trokken door steden om mensen te onderwijzen in het christelijk geloof. De Dominicanen bouwden hier hun klooster. Later werd het gebouw gebruikt als Latijnse School en als kazerne. En weer later gebruikte het Stedelijk Museum Zutphen het gebouw. Tegenwoordig is hier een boutique-hotel en restaurant met binnentuin en gin-bar.

De Broederenkerk werd gebouwd rond 1306‑1307 door de Dominicanen. Het is een van de best bewaarde kloosterkerken van Nederland. Binnen zie je hoge gotische bogen, slanke zuilen en kleurrijke 16e‑eeuwse gewelfschilderingen. De houten klokkentoren uit 1772 geeft het gebouw een bijzonder silhouet. In de vloer liggen oude grafstenen en langs de zijkant vind je resten van de kloostergang. De kerk is nog steeds een plek om – net als de Dominicanen deden - te leren en te zoeken naar wijsheid. Het is nu een moderne bibliotheek in een eeuwenoud jasje.

Verscholen achter deuren en poorten, tussen historische gebouwen, vind je de hofjes van Zutphen. Groene oases omgeven door middeleeuwse panden. Het Agnietenhofje is een goed voorbeeld. Het werd gebouwd (1397) als woonplek voor devote zusters die zichzelf onderhielden met werk als wassen, spinnen en weven. Samen met het ernaast gelegen huis vormde het hofje het Agnietenklooster. Later raakten de gebouwen in verval, maar in de jaren zeventig werden ze gerestaureerd. Tegenwoordig wonen er gewone burgers en kun je de groene binnentuin dagelijks bezoeken tussen 09:00 en 13:00 uur.

Vanaf de Rijkenhage 1 vertrekken dagelijks fluisterboten voor een tochtje van 75 minuten over de Berkel (om 11:00, 13:00 en 15:00 uur en juni t/m augustus ook op zaterdag 16.30 uur). Kosten: € 8,- p.p. Een gids vertelt over de geschiedenis van de Berkel en de stad.

De Berkelpoort of Berkelruïne is een waterpoort die in de middeleeuwen gebouwd werd over de rivier de Berkel. De poort was onderdeel van de Zutphense stadsmuur en verbond de oude stad met de Nieuwstad. Het was een verdedigingswerk met schietspleten, moordgaten en valhekken. Er waren ooit twee waterpoorten. Eén daarvan werd in 1774 gesloopt. De Berkelpoort bleef bewaard, raakte in verval en werd later gerestaureerd. Op koopzondagen van april tot oktober kun je ‘m beklimmen.

De Drogenapstoren werd gebouwd in 1444 als stadspoort, maar die functie had hij maar kort: al in 1465 werd de poort dichtgemetseld. De toren werd genoemd naar Thonis Drogenap, een stadstrompetter die hier rond 1555 woonde. Zijn bijnaam verwijst naar zijn “droge nap” – waarschijnlijk omdat hij wel hield van een slokje… Later werd de toren gebruikt als watertoren. Nu kun je er onderdoor wandelen en genieten van de Bleek, een mooie stadstuin om de hoek.

De Oude Bornhof is een rustig, groen hofje vlak bij de Walburgiskerk. Je loopt er zo naar binnen door de poort uit 1723. De beelden van een oude man en vrouw verwijzen naar de oorspronkelijke bewoners: arme ouderen. Het hofje ontstond op initiatief van een rijke geestelijke, Kanunnik Borro, die rond 1320 een stuk grond kocht met daarop een huis. In zijn testament bepaalde hij dat dit een thuis moest worden voor arme ouderen in de stad. Het huis is nog steeds het historisch hart van het hofje. De gebouwvleugels met ouderenwoningen kwamen er in de 17^de-19^de eeuw bij. Die werden later weer verbouwd tot de huidige 47 appartementen. Het Oude Bornhof is vrij toegankelijk voor bezoekers.

De Pelikaan (Pelikaanstraat 9) is een van de oudste winkels van Zutphen. Al sinds 1816 wordt hier koffie en thee verkocht en gebrand, in een prachtig interieur dat grotendeels uit 1904 komt. De winkel stond vroeger bekend als een zaak in koloniale waren, waar boeren hun boter en eieren ruilden voor koffie, thee en andere producten. Hoewel De Pelikaan uit een latere periode stamt dan de Hanzetijd, past de winkel wél bij Zutphens oude handelsverleden. Als Hanzestad was Zutphen vanaf de middeleeuwen een bruisend centrum voor handel in luxegoederen, kruiden en producten van ver weg. De Pelikaan zet die handelsgeest voort: exotische koffiebonen, theesoorten uit de hele wereld en vakmanschap dat al meer dan 200 jaar wordt doorgegeven.

De Zaadmarkt is een gezellig plein in het oude centrum van Zutphen. In de Hanzetijd werd hier handelgedreven in zaden, graan en andere producten. Dat verleden zie je nog steeds terug in de historische panden rondom het plein. De mooie gevels en smalle straatjes geven de Zaadmarkt een middeleeuwse sfeer. Op marktdagen komt het plein extra tot leven: donderdag 08:00 tot 13:00 uur (Zaadmarkt, Houtmarkt en Groenmarkt, met soms een biologische hoek in de Lange Hofstraat), zaterdag 08:00 tot 17:00 uur (Zaadmarkt en een deel van de Houtmarkt).

De Wijnhuistoren is een van de bekendste gebouwen van Zutphen. De 14^de-eeuwse toren hoort bij het oude Wijnhuis, waar vroeger wijn werd opgeslagen en verkocht. In de tijd van de Hanze was Zutphen was wijn een belangrijk luxeproduct. De toren laat zien hoe belangrijk handel toen was. Je ziet de geschiedenis terug in het oude metselwerk en de bijzondere bouwstijl. De toren is gratis te bezichtigen onder begeleiding van een gids. Boven is een expositie ingericht over het ontstaan van de toren en het carillon. Op deze pagina vind je daarover meer informatie.

De Burgerzaal (Lange Hofstraat 4) is een middeleeuwse blikvanger aan de Lange Hofstraat. Ooit was het een vleeshuis, later een schepenbank (rechtbank), gevangenis en zelfs een boterhal. Dat zie je nog steeds aan de hoge eikenhouten kap en de historische details in het gebouw. Je kunt de Burgerzaal gratis bezoeken. Openingstijden: donderdag t/m zondag van 13.00 tot 17.00 uur.

De Librije is een kettingbibliotheek uit de 16e eeuw. De ingang is in de Sint Walburgiskerk. Zo’n kettingbibliotheek stamt uit de middeleeuwen. In die tijd werden de boeken in de openbare leeszaal met zware kettingen vastgezet om te voorkomen dat ze werden gestolen. Zo kon een breed publiek kennis opdoen die hen zou sterken in het christelijk geloof. Wereldwijd zijn er nog maar twee van dit soort bibliotheken in originele staat: in Zutphen en in Cesena (Italië). De bibliotheek werd gehuisvest in een speciaal voor dit doel gebouwd deel van de Walburgiskerk. De 750 boeken op de houten lessenaars dateren uit vijftiende eeuw en zijn veelal de enige nog bestaande exemplaren. Je vindt hier bijvoorbeeld de eerste druk van Copernicus en de eerste Nederlandse Statenbijbel. Je kunt de Librije alleen bezoeken met een gids. Openingstijden: dinsdag t/m zaterdag van 11.00 tot 15.00 uur (kosten € 6,- p.p.).

De Sint Walburgiskerk is een middeleeuwse kerk aan het ’s‑Gravenhof. Het oudste deel stamt al uit de 11e eeuw, iets wat je ziet aan de stevige Romaanse elementen en de hoge gotische ruimtes. Binnen vind je een van de grootste verzamelingen vijftiende-eeuwse muur- en gewelfschilderingen van Nederland. Ook de 14e‑eeuwse kaarsenkroon, het laatmiddeleeuwse doopvont en het beroemde Bader‑orgel zijn het bekijken waard. Je kunt de kerk (betaald) bezoeken van dinsdag t/m zaterdag, 11.00–15.00 uur.

De Hof van Heeckeren is een prachtig oud stadspaleis aan het ’s‑Gravenhof. . Je loopt de tuin binnen via de bijzondere schelpenkoepel uit 1697, gemaakt met duizenden schelpen uit verre landen. Het gebouw bestaat uit drie historische huizen die in de 17e eeuw zijn samengevoegd tot één groot herenhuis. Tegenwoordig vind je hier de Musea Zutphen. Het Stedelijk Museum Zutphen vertelt Het Verhaal van Zutphen — van de vroegste nederzettingen tot de moderne stad. Aan de hand van bijzondere voorwerpen, films, verhalen en interactieve presentaties. Met veel aandacht voor de Hanzetijd. Museum Henriette Polak toont modern‑klassieke schilder- en beeldhouwkunst. Het museum is genoemd naar de oprichter. Het Hof van Heeckeren en de musea zijn (betaald) te bezoeken van dinsdag t/m zondag, 11.00–17.00 uur.

De Vispoorthaven is een gezellige en historische jachthaven vlak naast de oude binnenstad. Je ligt hier letterlijk aan de voet van de stadsmuren, bij het bastion De Bult van Ketjen en een walmuur met een jaartalsteen uit 1732. Vanaf de haven kijk je prachtig uit op de Walburgiskerk en de zuidkant van het centrum.

De Hanzeaat (Bourgonjetoren, Waterstraat 1) is een verdedigingstoren uit 1457. Tegenwoordig is het een belevingscentrum waar de Hanzegeschiedenis tot leven komt. Je kunt er interactieve spellen spelen, korte films bekijken en een grote maquette van Zutphen in 1485 bewonderen. De toren laat zien hoe Zutphen er vroeger uitzag en hoe de stad zich verdedigde. De toegang is gratis. De Hanzeaat is elke zaterdag en zondag geopend van 13.00 tot 17.00 uur.

De Tichelbeeksewaard is een rustig natuurgebied aan de overkant van de IJssel. Een groene verbinding tussen de stad, De Hoven en de rivier. Je kunt hier even doorheen lopen, of het hele wandelrondje maken van 1,3 kilometer. Vanaf het stadsbalkon kijk je fantastisch uit over de IJssel en de skyline van Zutphen. Maar de waard is ook een fijne plek om vogels te spotten.