Nijmegen stadswandeling

Hond mee: de hond mag aangelijnd mee, maar mag niet mee naar binnen in musea.

Toegankelijkheid: De route is niet toegankelijk voor rolstoelen of rollators i.v.m. enkele trappen, steile hellingen en wegen met hobbelig wegdek (klinkers).

Paden: Je loopt door twee parken, maar verder is de route geheel verhard.

Routebeschrijving

1. Loop NS Station Nijmegen uit en ga RD de Van Schaek Mathonsingel op.
2. Volg de rotonde rechtsom (rechts staat het Concertgebouw) neem de vierde afslag (Bisschop Hamerstraat) en ga daarna op de Van Welderenstraat RA.
3. Neem de tweede straat LA, Ziekerstraat, steek de Tweede Walstraat over en vervolg de Ziekerstraat. Ga de tweede straat (steeg?) RA, Koningsstraat.
4. Volg deze straat met de bocht naar rechts en volg aan het einde RA de Mariënburg. Buig met de straat mee naar links, Mariënburg wordt Marikenstraat.
5. Ga aan het einde van de Marikenstraat RA de Burchtstraat op. Loop deze uit. Neem LA de Hoogstraat en sla RA het Valkhofpark in (achter het Spoorwegmonument) in. Sla bij het tweede pad rechts RA.
6. Sla LA voor de ruïne van de Barbarossakapel.
7. Sla LA (rechts passeer je de Sint-Nicolaaskapel. Je hebt hier een mooi uitzicht op de Waal. Loop via de trappen het Valkhof uit tot aan de Lindenberg. Daal RA de trappen af richting de Waal.
8. Loop RD naar de Waalkade, sla daar LA en volg de kade tot je LA de Grotestraat kunt nemen. Volg deze tot aan de Nonnentraat en sla daar RA.
9. Ga na huisnummer 32 LA. Je loopt over de Keumegas langs de Commanderie van Sint Jan.
10. De weg gaat over in de Korenmarkt. Steek de Smidstraat/Kannenmarkt over en loop RD, Achter de Hoofdwacht.
11. Deze straat komt uit op de Grote Markt. Daar ga je RA, de Stikke Hezelstraat in.
12.  Stikke Hezelstraat wordt Lange Hezelstraat. Ga na huisnummer 42/44 RA, de Papengas in.
13. Sla LA, Glashuis. Loop langs de Sint Jacobskapel (aan je rechterhand) en na 20 meter weer LA, Glashuis (rechts vind je het Vogelhofje).
14. Loop RD terug naar de Lange Hezelstraat en ga daar RA. De Lange Hezelstraat komt uit op de Nieuwe Markt/Parkweg. Ga RD over de zebra op de Parkweg en loop LA het Kronenburgerpark in.
15. Loop het hele park helemaal door en verlaat het aan het einde bij de Kronenparksingel. Volg deze tot aan de rotonde. Ga op de rotonde RA en loop terug naar NS Station Nijmegen, start- en eindpunt van de route.

Nijmegen is een van de oudste steden van Nederland. Al rond het begin van onze jaartelling bouwden de Romeinen hier een stad aan de rivier de Waal, met de naam Ulpia Noviomagus. Sporen van de Romeinen vind je hier nog terug.

Sinds 1402 was Nijmegen aangesloten bij de Hanze, een machtig handelsverbond van steden in Noordwest-Europa. De steden die hierbij waren aangesloten maakten prijsafspraken en regels voor eerlijke concurrentie en samenwerking en om veilig te kunnen handelen. Daarnaast gebruikten ze elkaars havens en pakhuizen. De Hanze zorgde voor nieuwe markten en handelsroutes en gaf de economie een flinke boost. In Nederlandse Hanzesteden werd vooral zout, graan, hout en luxegoederen verhandeld.

Nijmegen zat als een spin in het web van dit handelsverbond. Alle contacten tussen de Gelderse Hanzesteden en de Hanze liepen via Nijmegen. Zo werd er volop (Rijn)wijn, vis, zout, steenkool, ijzer en luxestoffen verhandeld. De Nijmeegse burgers hoefden geen tol te betalen als ze wilden handelen met steden in Holland, Zeeland, Friesland en tot diep in Frankrijk. En dat bracht veel rijkdom. De 80-jarige oorlog (1568-1648) maakte een einde aan die tolvrijheden. Er werd steeds meer handelgedreven over zee met verder weg gelegen landen. Holland en Zeeland waren hierin heel handig en de Hanze verloor haar invloed.

In Nijmegen zie je het Hanzeverleden vooral terug in monumentale gebouwen zoals het Besiendershuis aan de Steenstraat 26-28 achter de Waalkade. Hier woonde de besiender die verantwoordelijk was voor het innen van tolgelden. De moderne gevel van het winkelpand aan de Burchtstraat 53 verbergt een 14e-eeuw stadskasteel. De Commanderie van Sint Jan (Franseplaats 1), van origine een klooster, waar in de Hanzetijd pelgrims en reizende kooplieden onderdak en medische hulp konden krijgen. Een vergelijkbare functie had de Sint Jacobskapel (Glashuis 4).

Belangrijk in de recentere geschiedenis was de Tweede Wereldoorlog, waarin bombardementen veel verwoestten. Het dieptepunt was 22 februari 1944, toen Amerikaanse vliegtuigen per ongeluk het centrum van Nijmegen bombardeerden. Het doel was het spoorgebied, maar veel bommen vielen midden in de stad. Daarbij kwamen ongeveer 800 burgers om het leven en werd een groot deel van de binnenstad verwoest. In september 1944 werd Nijmegen bevrijd tijdens Operatie Market Garden. Na de oorlog werd de stad opnieuw opgebouwd.

Het Concertgebouw De Vereeniging (uit 1915), aan het Keizer Karelplein, is een van de bekendste gebouwen van Nijmegen. Het gebouw is een mix van Art Deco en Art Nouveau. Dat zie je aan de elegante ornamenten, hoge ramen en het plafond. In de Grote Zaal kun je concerten bijwonen, van klassiek tot pop.
 

De Van Welderenstraat ontstond toen de oude vestingwerken werden gesloopt. Er staan veel panden die de Tweede Wereldoorlog hebben doorstaan. Kijk maar naar het rijksmonument op nummer 75. Die versierde gevel, met pilasters en een stolpdeur, dat is typisch neorenaissancestijl. Tegenwoordig kun je hier lekker eten in een van de restaurantjes of shoppen bij winkels zoals De Museumwinkel (opgezette dieren, insecten en curiosa) en De Fabriek (industriële conceptstore met woonaccessoires, kleding, planten, mode- en babyitems en een lunchroom).

Vooral in de zomer is het Koningsplein gezellig: vol terrassen. Tijdens de Vierdaagse-feesten en Koningsdag is dit een van de feestlocaties.

Het Arsenaal aan de Mariënburg werd tussen 1820 en 1824 gebouwd op de plek van een oud klooster als artillerie- of tuighuis. Dat wil zeggen dat hier wapens, munitie en ander militair materieel werd opgeslagen. Het gebouw hoorde tot 1908 bij de Mariënburgkazerne, een belangrijk militair complex in de stad. Binnenin het complex werden wapens onderhouden, opgeslagen en uitgegeven. Ook werd het Arsenaal een tijdje gebruikt als werkplaats voor de gemeentepolitie en later als opslag voor gevonden voorwerpen en fietsen. Tegenwoordig is er een café-restaurant.

De Mariënburgkapel, een middeleeuwse kapel, hoorde vroeger bij het klooster Mons Mariae. Tegenwoordig kun je er (gratis) tentoonstellingen en lezingen bezoeken. Aan de hoge spitsboogvensters, de steunberen en het steile leiendak herken je de gotische bouwstijl. Geopend: di van 14.00–17.00 uur, wo t/m za van 11.00–17.00 uur, zo van 13.00–17.00 uur.

De Marikenstraat is een winkelstraat met twee niveaus, ontworpen door stedenbouwkundige Sjoerd Soeters. Aan de ene kant vind je gevels versierd met baksteendecoraties (ontwerp: Joris Molenaar), aan de andere kant hangen de gevels in een lichte bocht steeds verder naar voren (ontwerp: Vera Yanovshchinsky). Halverwege bij het Raadhuishof herinnert het monument De Schommel aan het bombardement van 1944.

Het Kelfkensbos is een open plein aan de rand van het historische Valkhofpark, pal naast het Valkhof Museum. Dit museum (momenteel gesloten, het wordt vernieuwd heropend in de zomer van 2026) laat je 14.000 jaar geschiedenis zien. Te beginnen bij de Romeinen. Je ziet er Romeinse vondsten, maar ook moderne kunst. Het Valkhofgebied was in de Romeinse tijd een belangrijke plek. Later groeide Nijmegen uit tot een levendige handelsstad. Openingstijden Museum Valkhof (na heropening in 2026): di t/m zo van 11.00–17.00 uur.

Het Valkhofpark is een van de oudste parken van Nijmegen. Het ligt op een kleine heuvel aan de rand van het centrum en biedt een prachtig uitzicht over de Waal. De St. Nicolaaskapel en de Barbarossaruïne in het park herinneren aan de middeleeuwse burcht die hier ooit stond. Na de afbraak van de burcht in 1797 maakte tuinarchitect Zocher er een romantisch landschapspark van in Engelse stijl met treurwilgen en ruïnes.
 

Aan de Waalkade, tussen de Waalbrug en de spoorbrug, legden in de Hanzetijd de handelsschepen aan die uit heel Europa wijn, zout, haring, steenkool, granen en aardewerk aanvoerden. Kaaisjouwers en handelaren zorgden voor de rest. Tegenwoordig is de Waalkade vooral een slenterboulevard met terrassen en zicht op de Waal. De kunstwerken De Waterwolf en de Aquanaut, symboliseren de kracht en dreiging van het water.

Het Besiendershuis, goed te zien vanaf de Waalkade, was het huis van de beambte die vroeger de schepen controleerde en tol ophaalde. Tegenwoordig werken en exposeren kunstenaars in het patriciërshuis. De bouwstijl is laatgotisch (met scherpe lijnen, trapgevels en een hoog zadeldak). Bijzonder is het binnenwerk met de hangkamer, een ruimte die als het ware ‘hangt’ in het huis.

In de Commanderie van St. Jan (Franseplaats 1), een voormalig pakhuis in de binnenstad, zit nu Brouwerij De Hemel. Een creatieve hotspot waar bier en destillaten worden geproduceerd. Proeven? Geopend: za/zo van 13.00–17.00 uur.

De Kannenmarkt is een van die gezellige straatjes waar de geschiedenis tussen de gevels hangt. Tot 1700 werd hier aardewerk verkocht, vandaar de naam. Mooi is het rijksmonument op nummer 10, met een 19e-eeuwse gevel, een houten winkelpui met versieringen en een kelder met tongewelf.

Het ‘oudste café van Nijmegen’ (1542) was in de Hanzetijd de Lakenhal, dé plek waar stoffen werden geproduceerd en verkocht. De lakenververs die met de kleurstof indigo werkten herkende je aan hun blauwe handen. Nu is het een knus café met tientallen speciaalbieren op de kaart. De uitbater is biersommelier en werkt samen met lokale brouwers.

De Grote Markt bestaat al sinds de middeleeuwen. Al heette de plek toen Cruys Marct, Hundisborch en Honsborch. In de Hanzetijd werden hier goederen verhandeld, gewogen en gecontroleerd. Zoals in de Boterwaag (1612), gebouwd in Hollandse renaissancestijl. Ook bijzonder is het Sint-Stevenspoortje, dat toegang geeft tot de Stevenskerk. Aan de noordzijde van het plein vind je bovendien veel panden die de bombardementen van 1944 hebben doorstaan. Ook een eyecatcher op dit plein is het standbeeld van Mariken van Nieumeghen.

Stikke betekent in het Nijmeegs steil, en dat klopt: het straatje klimt richting de Stevenskerk en vormde eeuwenlang een belangrijke route tussen de Benedenstad en de Bovenstad. De straat werd al in 1310 genoemd als onderdeel van de Hesestraet, een oude verbindingsweg naar het dorp Hees. Leuk voor architectuurliefhebbers: de Stikke Hezelstraat werd tijdens het bombardement van 22 februari 1944 bijna volledig verwoest, maar enkele panden werden gered en gerestaureerd.

Dit kleine laatgotische kapelletje uit de 15e eeuw ligt aan het Glashuis 4. Oorspronkelijk hoorde het bij het Sint-Jacobsgasthuis, waar pelgrims op weg naar Santiago de Compostela konden eten, slapen en een zegen ontvangen. Nog steeds komen hier wandelaars samen voor vieringen en ontmoetingen. De kapel werd later gebruikt als glasblazerij, school, opslagruimte, weeshuis en koeienstal. Tegenwoordig kun je er concerten en exposities bezoeken. Bijzonder: de moderne glas-in-loodramen van kunstenaar Ted Felen, zorgen voor een prachtige lichtinval.

Het Vogelhofje vind je in het kleine steegje aan je rechterhand. Zodra je de bocht om gaat, hoor je vrolijk gepiep van tientallen vogels uit de kleurige vogelhuisjes aan de muur. Het hofje bestaat al meer dan veertig jaar. Het wordt onderhouden door de buurt.

De oudste winkelstraat van Nederland. Niet zo gek dus dat je er winkels vindt historische panden. De straat werd al in 1310 genoemd als onderdeel van de Hesestraet, de oude verbindingsweg naar het dorp Hees. Veel van de 15e-, 16e- en 17e‑eeuwse panden hebben de bombardementen van 1944 overleefd. Aan de gevels herken je verschillende stijlen: van middeleeuws metselwerk tot Jugendstil‑details rond 1910. De Lange Hezelstraat was eeuwenlang een belangrijke handelsroute waarlangs veel herbergen en brouwerijen stonden. De marktlui van de Grote Markt liepen zo de Hezelstraat in, op zoek naar klanten of een kroeg.