De Kruisbergse bossen

Nederland, Gelderland, Doetinchem

Doetinchem ligt in het ‘land achter de IJssel’, de Achterhoek, en heeft een prachtige, bosrijke omgeving. Deze wandeling neemt u mee door de uitgestrekte Kruisbergse Bossen ten noorden van Doetinchem. Een groot deel van deze bossen behoort tot Landgoed Hagen, een afwisselend gebied met naald- en loofbos, vennen, akkers en houtwallen. Typerend voor de Achterhoek zijn de talloze houtwallen: een lage en zeer dichte begroeiing van eiken en meidoorns. Zo werd het vee uit de akkers gehouden en het zand tegengehouden dat de gewassen onder dreigde te stuiven. Achter de boerderijen, havezaten en de oude hessenweg gaat een boeiende geschiedenis schuil.

Wie per bus reist: Vanaf halte Kruisberg loopt u naar de kruising. Hier rechtsaf, Kruisbergseweg. lets verderop ligt rechts Hotel-Restaurant De Kruisberg.

1. Bij Hotel-Restaurant De Kruisberg weg oversteken en rechtdoor, Klootsemastraat. Na ca. 500 m in bocht linksaf, Loenhorsterweg. Meteen weer linksaf, Hogenslagweg, wordt halfverharde weg. Einde op driesprong rechtsaf, Zandstraat.
2. Tegenover houten huis (nr. 17) linksaf, pad in. Kruising rechtdoor, volgende splitsing rechtsaf. Einde weg bij slagboom zandweg oversteken en smal glooiend pad rechtdoor volgen. U ziet hier rivierduinen, heuvels van wel 10 m hoog die ontstaan zijn tijdens de laatste ijstijd. Einde pad linksaf.
3. Na ca. 30 m op driesprong rechtdoor en op volgende kruising rechtsaf. Bij halfverharde weg linksaf. Deze oude weg door de Kruisbergse Bossen wordt ook wel Hessenweg genoemd. (Voor een bezoek aan Camping De Graafschap en Manege Het Loenhorst hier rechtsaf.)
4. Eerste pad linksaf, vóór boerderij. Na ca. 50 m op T-splitsing rechtdoor. Op volgende kruising linksaf (groen metalen paaltje met slot). Na ca. 200 m eerste pad rechtsaf. Op kruising een zandweg oversteken en rechtdoor (bankje).
5. Op splitsing rechts aanhouden. Op volgende splitsing opnieuw rechts aanhouden. Eerste pad nogmaals rechts aanhouden. Slagboom rechtsaf, onverharde weg langs crossbaan TCD Hummelo volgen. Einde weg linksaf, verharde weg.
6. Op kruising bij nr. 7 bij boerderij Jena, een Russische boerderij, linksaf. Op volgende kruising (nrs. 105 - 109) linksaf. Lang pad langs bebouwing volgen. Einde pad rechtdoor, linksaf fietspad op. Door het hekwerk. Rechts ziet u de buurtschap Langerak met IJzergieterij Vulcanus, de oudste nog in bedrijf zijnde ijzergieterij van ons land (ca. 400 m van de route).
7. Rechtdoor en na ca. 350 m op hoek weiland linksaf, langs slagboom. Pad volgen, bij splitsing (bordje Eigen weg) rechtsaf, langs Kwekerij Biotuin. Einde weg bij huisnr. 14 linksaf, Groot Hagen.
8. Einde weg rechtsaf, Vennenlaan. Na boerderij (nr. 4) bij geel-rood paaltje linksaf. Einde pad, bij vijfsprong, rechtsaf brede beukenlaan in (geel-rode markering). Einde pad, na witte slagboom linksaf, langs Havezate Hagen.
9. Asfaltweg wordt onverharde weg. Einde weg rechtdoor, fietspad, Berglaan. Einde fietspad linksaf, Kruisbergseweg en terug naar De Kruisberg.

Het heuvelachtige terrein van de Kruisbergse bossen heeft zijn ontstaan te danken aan de nabijgelegen Oude IJssel. Tijdens en lang na de laatste ijstijd bliezen harde westenwinden, wanneer de rivier droogviel, het fijne zand uit de bedding naar het oosten. Het zand vormde een lange rij rivierduinen: heuvels die tot ruim tien meter boven de omgeving uitsteken.

De als hessenweg bekend staande zandweg vormde in vroeger eeuwen een belangrijke schakel in de route van Doesburg naar Zelhem en verder naar Duitsland. Zijn naam dankt de weg aan marskramers en straatventers uit het Duitse Hessen die in de 18e eeuw met hun huifkarren naar het westen van ons land trokken.

Boerderij Jena behoorde tot het voormalige Kasteel Enghuizen. De vroegere kasteelheer Van Heeckeren, die met het leger van Napoleon naar het oosten meetrok, vernoemde een aantal boerderijen naar plaatsen waar tijdens die tocht veldslagen waren gewonnen. Vandaar de naam Jena, maar ook Russische namen als Beresina en Lützen.

In het buurtschap Langerak staat IJzergieterij Vulcanus, een van de oudste nog werkzame ijzergieterijen van ons land. Dat niet IJmuiden, maar Doetinchem de bakermat van de Nederlandse ijzerindustrie is, weten maar weinig mensen. Al in 1689 werd hier ijzer uit de grond gehaald.

Van de 15e-eeuwse Havezate Hagen – in de volksmond Kasteel De Kelder genoemd – rest slechts een klein, rechthoekig gebouw met trapgevel. Het kasteel werd na twee branden, in 1656 en 1934, maar gedeeltelijk herbouwd. Voorheen stond er op deze plek ook een klooster, dat tijdens de Tachtigjarige Oorlog is verwoest. Er wordt beweerd dat het huidige huis deel zou hebben uitgemaakt van het klooster. Huis Hagen is niet toegankelijk.