Trui aan, of toch de knop om?

De eerste koude ochtend van het jaar. Binnen lonkt de knop van de thermostaat.

Toch twijfel je dit najaar misschien wel voordat je de verwarming hoger zet. De gasprijzen stegen dit jaar opnieuw en de onzekerheid op de energiemarkt blijft groot.

Die zorgen zijn terecht, zegt Simone Tresoor van Kenniscentrum voor Duurzaam Leven (voorheen Milieu Centraal). 'Dit is de tweede energiecrisis in korte tijd. Veel mensen realiseren zich nu dat we niet alleen van het aardgas af moeten vanwege het klimaat, maar ook omdat we kwetsbaar en afhankelijk van andere landen zijn.'

Die onzekerheid zie je terug in de cijfers.

Uit het ANWB Energiedashboard 2026 [pdf], een onderzoek onder ruim tweeduizend Nederlanders, blijkt dat veertig procent van de consumenten bang is om in de financiële problemen te komen door de stijgende energiekosten. Ongeveer evenveel mensen verwachten dat hun rekening de komende vijf jaar verder stijgt.

Tegelijk denkt één op de vijf nauwelijks invloed te hebben op de eigen energiekosten. Dat zijn opvallend vaak mensen die in een slecht geïsoleerd huis wonen: bij energielabel D of slechter loopt dat op naar bijna vier op de tien.

Terwijl je met kleine maatregelen (van radiatorfolie tot tochtstrips) juist in die huizen flink kunt besparen.

De omgekeerde wereld dus.

Gelukkig hoeft besparen niet meteen te betekenen dat je diep in de buidel moet tasten. 

De grootste energievreter in huis is nog altijd de verwarming: daar gaat in een gemiddeld huishouden 58 procent van het verbruik naartoe. Nog eens 19 procent gaat op aan warm water, 21 procent aan apparaten en licht en 3 procent aan koken.

Kortom: je thermostaat bepaalt je rekening.

Een thermostaat die één graad lager staat, bespaart ongeveer tien procent op de stookkosten. Dat is meer dan de bekende vuistregel van zeven procent, legt Tresoor uit: 'Het verschil tussen 20 graden binnen en gemiddeld 7 graden buiten verklaart die zeven procent. Maar 's nachts staat de verwarming lager, en dan kom je in de praktijk hoger uit.' 

Voor een gemiddeld huishouden gaat het om zo'n 125 kuub gas, oftewel €170 per jaar, per graad lager. 

Alleen de kamers verwarmen waar je bent en de tussendeuren dichthouden levert nog eens €80 per jaar op. Wordt het toch te fris, dan is bijverwarmen slimmer dan de thermostaat omhoog. Denk aan een infraroodpaneel onder je bureau of in de badkamer, of een elektrische deken over je benen. Zo hoef je niet het hele huis op te stoken. 

Zet je de thermostaat 's nachts lager, dan scheelt dat nog eens €60. 

Maar er is een ondergrens. 

'Lager dan 15 graden geeft vochtproblemen, condens en dus schimmel', zegt Tresoor. 'Dat vocht stook je er niet meer uit.' Dat vocht produceer je vooral zelf: door te douchen, koken en simpelweg te ademen. Helemaal uitzetten klinkt misschien slim, maar levert uiteindelijk meer problemen op dan het bespaart.

'Ga je langere tijd weg, bijvoorbeeld op vakantie, dan kan hij wél naar 12 graden.' 
 

Wil je deze winter iets doen zonder grote verbouwing of hoge kosten? Begin bij het binnenhouden van de warmte. Tochtstrips, een brievenbusborstel en het dichten van naden en kieren besparen in een oudere woning al snel zo'n €65 per jaar.

Ook radiatorfolie, buisisolatie en transparante kozijnfolie beperken warmteverlies.

'Precies dit soort kleine ingrepen zijn vaak het eerste wat we met bewoners oppakken', zegt Zita van Aggelen, projectleider bij Energie Samen - de landelijke belangenbehartiger van energiecoöperaties, die dit najaar met ANWB de Bespaarweken organiseert.

Daarnaast bespaar je door minder warm water te gebruiken. Vijf minuten douchen in plaats van gemiddeld ruim zeven levert ongeveer €35 per persoon per jaar op. Een waterbesparende douchekop bespaart nog eens ongeveer €25.

Ook je gordijnen doen meer dan je denkt: isolerende exemplaren besparen tot €80 per jaar bij enkel glas.

Verlaag de aanvoertemperatuur van je cv-ketel. Dat kost niets. Die staat vaak nog op 80 graden, terwijl dat in een goed geïsoleerde woning niet nodig is. 'Het bespaart iets, maar niet zoveel als je zou denken', zegt Tresoor. Reken op een paar procent. Je hebt er geen installateur voor nodig: 'Zelfs ik kan dit zelf, in één minuut gepiept. Op YouTube staan vaak filmpjes per merk.'

Interessanter is wat je ermee kunt testen. Zet in een koude week de aanvoertemperatuur op 50 graden en kijk wat er gebeurt, zegt Tresoor. 'Wordt het overal comfortabel warm? Dan is je huis in principe al zuiniger te verwarmen dan je nu doet. Blijft het fris, of duurt het lang? Dan weet je in elk geval waar je isolatie nog winst kan halen.'

Tresoor deed de test in haar eigen woning uit 1970. 'De eerste keer duurde het heel lang voordat het warm werd.' Ze isoleerde daarna haar spouwmuren en deed de test afgelopen winter opnieuw. Toen lukte het wel.

Intussen belooft het ene product na het andere een lagere energierekening. Maar niet elke oplossing is even slim als ze klinkt.

Elektrische kachels bijvoorbeeld. Een infrarood is een beter alternatief, omdat je daar gericht mee verwarmt. Al moet je opletten wat je koopt, zegt Tresoor: ‘Er zijn schurken die elektrische kachels verkopen en daar het woord infrarood aan hangen, zodat mensen zich vergissen.’

Tresoor: 'Kijk eerst naar de woning zelf, niet naar losse trucs. Begin met naden en kieren dichten, ga dan isoleren en werk zo langzaam toe naar een toekomstbestendige woning. Elke stap is belangrijk.'

En vooral: eerst het plan, dan de spullen. Want de goedkoopste energie is nog altijd de energie die je niet hoeft te gebruiken.

Wil je nóg een stap verder gaan?

• Vast contract 
  Je tarief ligt vast, maar die zekerheid kost wat. Per kWh en kuub betaal je een soort verzekeringspremie plus winstmarge. Dalen de prijzen, dan profiteer je niet. Tussentijds overstappen kost een boete die vrijwel nooit loont, dus zet de einddatum in je agenda en vergelijk op tijd.
   
• Variabel contract 
  Maandelijks opzegbaar, maar het tarief verandert gemiddeld elk kwartaal, bij sommige leveranciers elke maand. Tarieven en voorwaarden verschillen per contractvorm. Geen langdurige zekerheid dus, en ook niet per se de scherpste tarieven. Check geregeld wat je betaalt.
   
• Dynamisch contract
  Je tarief volgt de energiebeurs: stroom per uur, gas per dag. Klinkt als een tombola, maar het patroon is voorspelbaar en een vast maandbedrag smeert je kosten uit over het jaar. Omdat je vrijwel alleen de inkoopprijs betaalt, is dynamisch over de jaren voordeliger dan vast of variabel. Verbruik je stroom in de goedkope uren, dan bespaar je extra.