Verduurzamen: willen we wel, durven we niet

Je laat de televisie niet meer op stand-by staan, de wasdroger blijft steeds vaker uit. Ook de thermostaat staat altijd een graad lager. Kleine aanpassingen die samen best wat schelen.

Alleen: besparen heeft een grens.

Jouw volgende stap is investeren: isolatie, zonnepanelen, een elektrische auto of misschien een thuisbatterij.

Maar bij veel mensen blijft het voorlopig bij dat plan. Vooral bij de middeninkomens. 

Dat blijkt uit het ANWB Energiedashboard 2026, een onderzoek onder ruim tweeduizend Nederlanders, volwassenen van elke leeftijd en elk inkomen. ‘We willen weten hoe consumenten zich ontwikkelen op kennis, houding en gedrag rond de energietransitie’, vertelt onderzoeker Frank Heikamp. ‘We gebruiken de resultaten om te bepalen hoe ANWB mensen kan helpen om grip en invloed te houden op hun energierekening. Waar lopen mensen tegenaan? En wat houdt ze tegen om zelf te investeren in duurzaamheid.’

Vooral bij de middeninkomens – relatief jonge huishoudens met een bruto gezinsinkomen van €44.000 tot €52.000 – is het verschil tussen willen investeren en het ook echt doen het grootst.

‘De groep middeninkomens zit er positief in’, zegt Marco van Eenennaam, belangenbehartiger bij ANWB. 

‘Ze hebben vaker een koophuis en meer financiële ruimte dan lagere inkomens. En hoewel ze niet per se meer kennis over de energietransitie hebben dan de gemiddelde Nederlander, vinden mensen met een middeninkomen de energietransitie wel belangrijker dan de andere inkomensgroepen.’

Bovendien geeft ongeveer één op de drie in het Energiedashboard aan dat ze de komende jaren ook echt wíl investeren in verdere verduurzaming. Een thuisbatterij en elektrische auto staan daarbij bovenaan de wensenlijst, gevolgd door isolatie en zonnepanelen.

Kortom: de wil is er, het geld ook. Middeninkomens staan in de startblokken om te verduurzamen. Maar nu nog niet.

Ze twijfelen.

Waarom?

Volgens de uitkomsten van het Energiedashboard zit onder alle Nederlanders de grootste twijfel vooral bij:

• onzekerheid over de totale kosten van een investering,

• onduidelijkheid over de terugverdientijd,

• zorg over toekomstig overheidsbeleid.

Herkenbaar, ook voor mensen met een middeninkomen zoals Edwin:

Die twijfel is niet vreemd, vindt onafhankelijk energie-expert Dennis van der Meij:

‘Neem bijvoorbeeld de afbouw van de salderingsregeling, die maakt mensen huiverig. Jarenlang konden mensen alle extra zonnestroom die ze opwekten, wegstrepen tegen hun verbruik. Nu dat verandert, denken ze ineens: is die investering eigenlijk nog wel zo gunstig?’

En dat is zonde. Want vooral de middengroep kan de energietransitie in een stroomversnelling brengen.

Van der Meij: ‘Hoe meer stroom we zelf kunnen produceren, hoe minder afhankelijk we zijn van de wereldmarkt.’ Hij vindt dat mensen dat grotere plaatje voor ogen moeten houden. En niet beslissen op basis van dagkoersen. ‘Een paar jaar geleden klaagde iedereen dat elektrische auto's zo duur zijn. Nu je €2,80 per liter aan de pomp betaalt, hoor je daar bijna niemand meer over.’

Alleen informatie geven is niet genoeg, vindt ANWB. Mensen hebben vooral hulp nodig om abstracte begrippen concreet te maken:
 

• Wat betekent de energietransitie voor mij?

• Welke stap past bij mijn situatie?

• En wat levert die me op?

Krijg je antwoord op deze vragen? Dan zet je sneller de stap van willen naar doen.

Van Eenennaam: ‘Vroeger kreeg je altijd stroom uit het stopcontact tegen hetzelfde lage tarief. Daar hoefde je niet over na te denken. Tegenwoordig is stroom soms spotgoedkoop door zon en wind. Op andere momenten is het juist weer heel duur.’

‘Ben je in staat flexibeler met je stroomvraag om te gaan, dan ben je vaak veel goedkoper uit. Kan je dit niet, dan wordt het duurder. Mensen vinden dit lastig en ingewikkeld.’

Toch geeft in het Energiedashboard al 29% van alle consumenten aan nu al ‘energie op andere momenten’ te gebruiken. En 59% verbruikt minder energie.

‘Maar de echte grote aanpassingen kosten relatief veel geld’, vervolgt Van Eenennaam. ‘Geld dat je maar één keer kunt uitgeven, en pas na jaren iets oplevert. Maar hoe langer je wacht met investeren, hoe hoger de drempel voor veel mensen wordt.’ 

Een goed voorbeeld hiervan is de afbouw van de salderingsregeling. Daardoor worden zonnepanelen ieder jaar iets minder snel terugverdiend.