Zet jij een fietshelm op dit seizoen - of niet?

Een skihelm is niet verplicht. Toch word je raar aangekeken als je zonder hoofdbescherming de piste af sjeest. Ook bij wielrenners is het dragen van een helm de standaard.

Maar fiets je in Nederland met een helm op, dan behoor je tot de grote minderheid. Slechts 12 procent van de fietsers zegt er (bijna) altijd een te dragen. Daarmee ligt ons draagpercentage veel lager dan in andere landen (zie kader).

En dat terwijl het dragen van een fietshelm de kans op ernstig hersenletsel vermindert met 60 procent en op dodelijk hersenletsel met 71 procent.

Vanwaar die weerstand? 

Dat leeftijdsgenoten vaak geen helm opzetten, is vooral bij kinderen een belangrijke reden. En dan zijn er tal van gelegenheidsargumenten, zoals het ruïneren van het kapsel. 

‘Allemaal bijzaak’, zegt Jeroen Poos, traumachirurg in het Frisius MC en betrokken bij de actiegroep Artsen voor Veilig Fietsen. ‘Je doet toch ook een hoesje om je telefoon om die te beschermen? Waarom bescherm je je hersenen dan niet, terwijl die veel belangrijker zijn?’

De ongevallenstatistieken onderstrepen zijn standpunt.

Poos: ‘Ongeveer een kwart van de fietsers die een ongeluk krijgen, loopt hoofdletsel op. Het overgrote deel daarvan is zogenoemd ‘licht traumatisch hersenletsel’, zoals een hersenschudding.  

Maar zo ‘licht’ is dat niet. Ongeveer de helft van de mensen heeft na een half jaar nog klachten als concentratieproblemen en hoofdpijn.’

Omdat een helm de kans op ernstig hoofdletsel enorm verkleint, draagt Poos er zelf altijd een op de fiets. ‘Het is voor je eigen veiligheid. Het dragen ervan zou dus net zo vanzelfsprekend moeten zijn als het omdoen van een autogordel.’ 

ANWB-belangenbehartiger Jeanette van ’t Zelfde, die zich bezighoudt met veiligheid op de fiets, deelt dezelfde mening. ‘Ik vind dat iedereen een helm moet dragen op de fiets. Zeker kwetsbare verkeersdeelnemers, zoals kinderen en ouderen.’

‘Een ongeluk zit namelijk in een klein hoekje’, vervolgt van ‘t Zelfde. ‘Wielrenners begrijpen dat. Die vinden het heel normaal om altijd een helm op te hebben. En geloof me: je went eraan. Voor je het weet, mis je je helm als je ’m niet op hebt.’

Valt een gebroken bot relatief eenvoudig op te lappen met gips of een operatie, bij hoofdletsel is het maar de vraag hoelang je herstel duurt. Als je al volledig herstelt.

Er gaan daarom geluiden op om het dragen van een fietshelm te verplichten. 

‘Dat gaat niet gebeuren,’ zegt beleidsmedewerker Fietsveiligheid Liselotte van den Berg van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. ‘Daar is geen draagvlak voor in de maatschappij. Bovendien zou een helmplicht kunnen leiden tot minder fietsgebruik. Dat vinden we heel onwenselijk, want fietsen is goed voor jezelf, het milieu en voor je portemonnee. Onze rijke fietscultuur willen we graag behouden.’

Om de aandacht, het aanbod en de aantrekkingskracht van de  fietshelm te vergroten, start op de Dag van de Fietshelm op 16 april 2025 de landelijke overheidscampagne ‘Zet ‘m op’. 

Van ’t Zelfde: ‘Als ANWB ondersteunen we deze campagne. Onder meer door 15 procent korting te geven op onze helmen en door te zorgen voor een ruim assortiment in onze winkels. Daarnaast geven we tips over waar je op moet letten als je een fietshelm koopt.’

Mede door dit soort campagnes wil de overheid binnen tien jaar een kwart van de Nederlandse fietsers aan de helm krijgen.  

Van ’t Zelfde: ‘Uit onderzoek blijkt dat als meer dan 25 procent van de mensen iets doet, het in de maatschappelijke acceptatie terechtkomt. Je ziet de helm dan zo vaak terug in het straatbeeld, dat het de norm wordt. De rest volgt dan vanzelf.’