Stad van industrieel erfgoed

Nederland, Overijssel, Hengelo

Toen halverwege de 19e eeuw de industrialisatie op gang kwam, werd Hengelo de stad van de metaal- en elektrotechniek. In de Tweede Wereldoorlog  zijn veel oude panden van toen verdwenen, omdat Hengelo zwaar werd gebombardeerd. In de jaren zeventig van de vorige eeuw ging de stad na talrijke fabriekssluitingen op de schop. Nu draagt de herbestemming van het industrieel erfgoed bij aan een aantrekkelijk woon-, leef- en werkklimaat. Als je nog  niet gefascineerd was door industrieel erfgoed, dan ben je het na deze wandeling beslist wél.

• Wanneer je het station uitkomt zie je rechts de Schouwburg Hengelo, loop er rechts omheen om in de Beursstraat te komen. Beursstraat in. Eerste linksaf, B.P. Hofstedestraat. Rechtdoor, winkelstraat in. Kruising rechtdoor, Telgen (zo heet de straat). Eerste rechtsaf richting de Hema, opnieuw Telgen. Einde linksaf langs de St, Lambertuskerk, Enschedesestraat, steeds rechtdoor. De route passeert het stadhuis (rechterhand). Einde Langestraat rechtsaf en na een paar meter linksaf de Deldenerstraat oversteken. Rechtdoor, Bevrijderslaantje.

• Steeds rechtdoor, wordt Hampshire. Meebuigen naar links om ‘Lake Superior’ heen. Over de brug en linksaf Bankastraat in, langs de Berflobeek. Tweede brug linksaf, Coldstream. Einde rechtsaf. Vrijwel direct schuin rechtsaf, een  voetpad (grind). Wordt Heemafstraat. Einde Deldenerstraat oversteken en linksaf. Tegenover Waterstaatskerk tweede rechtsaf, Pastoriestraat. Kruising rechtdoor.  Volgende kruising rechtsaf, Brinkstraat richting De Brink. Je loopt door de overdekte winkelpassage*. Einde rechtdoor onder het spoor door, Europatunnel. Na  tunnel weg oversteken en rechtdoor, Industriestraat. U loopt langs het pand van voormalige fabriek Stork. Rechts ziet u de de watertoren. Rechtdoor richting Techniekmuseum Oyfo. Bij museum rechtsaf, Willem de Clercqdwarsstraat. Schuin links aanhouden, straat gaat over in Willem de Clercqstraat. De plattegrond gaat rechtstreeks van de Industriestraat naar de Willem de Clercqstraat. Door de Willem de Clercqdwarsstraat te nemen kom je ook nog even langs het museum. Na huisnr. 41 linksaf, Schouwinksweg. Kruising rechtsaf, Kerkstraat.

• Je bent nu in Tuindorp ’t Lansink. Kruising linksaf, Beckumerstraat. Einde linksaf, ’t Kotte en direct rechtsaf, klinkerpad tussen de huizen nr. 4 en 6, Pastoor Sandkuylstraat. Einde rechtsaf, Meijersweg. Deze gaat over in de Lansinkweg. Einde weg met de bocht mee, kruising rechtdoor, Spinnersweg. Tweede linksaf, Twijnstraat. Einde rechtsaf, Vijverlaan. Eerste rechtsaf, Ketelstraat. Kruising rechtdoor. Volgende kruising rechtsaf, Buitenweg. Eerste linksaf, Strumphlerstraat. Kruising rechtsaf, C.T. Storkstraat. Storkplein oversteken en rechtdoor Storkstraat vervolgen. Einde rechtsaf,  Julianalaan, wordt Lansinkesweg. Bij brandweerkazerne eerste linksaf onder het spoor door, Emmaweg. Nog een keer onder spoor door en rechtsaf, Prinses Beatrixstraat. Deze weg rechtdoor volgen naar het station.

* Mocht de winkelpassage gesloten zijn (bijv. op feestdagen), ga dan rechtsaf, houd het gebouw aan de linkerhand, en je komt vanzelf bij de uitgang van de passage.

Het station dateert van de periode van de wederopbouw (1955) en is ontworpen door architect Schelling. Voor die tijd hebben er twee andere panden gestaan, de oudste was van 1866. De indrukwekkende perronoverkapping met geklonken stalen spanten uit 1899 is gelukkig gespaard gebleven. Aan de zijkant staat een strak vormgegeven fietsenstalling, ontworpen door architect Paul van der Ree van studio SK. In deze moderne fietsflat uit 2016 vinden 2.200 'stalen rossen' een plaatsje. Op het stationsplein staat een çesme, een Turkse drinkfontein, die in 2016 door de Turkse gemeenschap aan de stad werd geschonken.

Tegenover de Schouwburg vind je de ingang naar het Prins Bernhardplantsoen. Het plantsoen was vroeger de tuin van een villa van de familie Monchy. Samen met Charles Theodoor Stork was Rudolf Adriaan Monchy de grondlegger van industrieel Hengelo. De gemeente heeft de tuin in 1920 gekocht en het naar aanleiding van het huwelijk van prinses Juliana en prins Bernard in 1937 zijn huidige naam gegeven. Door de familie de Monchy werd in 1865 de Nederlandse Katoenspinnerij gesticht. De voormalige spinnerijfabrieken in Hengelo, waren gelegen aan de Lansinkesweg.

Stadspark Thiemsland is een nieuwe wijk gebouwd op de voormalige fabriekslocatie van Holec (elektronische apparatuur). Zes architectenbureaus hebben hier in totaal 650 woningen gebouwd. Door de compacte wijze van bouwen en inrichten was er veel ruimte voor de aanleg van groen. In het talud van de grote retentievijver liggen drie statige stadsvilla’s met elk zeventien appartementen. Op de plek waar ooit Huys Hengelo heeft gestaan (ca. 1500-1800) heeft de kunstenaar Jeroen Hoogstraten een watereiland gecreëerd, dat de omtrek van de fundamenten beurtelings onder water laat lopen en weer drooglegt.

De Brink tussen het Marktplein en het station is in 2000 helemaal opnieuw ingericht. Peter Wilson uit Münster ontwierp de bijzondere, overdekte winkelpassage van 120 m lengte die de Markt met het station verbindt. Een ander opvallend element op de Markt is het kunstwerk 'Badgasten' van Marjolijn Mandersloot, bestaande uit een groep beren. Via de Beekstraat kom je bij het Museum Hengelo, waar de cultuur en geschiedenis van Hengelo wordt getoond in een patriciërswoning met verschillende stijlkamers.

De Twentse industrie en allerlei andere aspecten van techniek staan centraal in het Techniekmuseum Oyfo. Dit alles onder het motto ‘van stoommachine tot ruimtevaart’. Het museum is inmiddels samengegaan met CREA en de Muziekschool Hengelo en is gevestigd in de voormalige Wilhelminaschool (www.oyfo.nl).

Daarna wandel je door de rustige straten van Tuindorp ’t Lansink. Fabriekseigenaar C.T. Stork liet deze wijk in 1910 aanleggen voor zijn arbeiders (zie kader). Stork had een wijk voor ogen met dure en goedkopere woningen, tuinen en openbare parkjes. Door variatie van duurdere en goedkopere woningen moest de wijk een afspiegeling van de fabrieksbevolking worden. De hele ‘Storkfamilie’, van arbeider tot baas, mocht er kriskras door elkaar wonen. Het ontwerp kwam van de Amsterdamse architect Karel Muller. De opzet voorzag in alle noodzakelijke voorzieningen: een centraal gelegen winkelgalerij, een hotel, een school en voor de recreatie een groot zwembad met vijver en clubgebouw. Dit alles met een royale groenvoorziening. Sinds 2003 is het tuindorp een beschermd stads- en dorpsgezicht.

De gebouwen aan het Storkplein zijn tussen 1911 en 1929 aangelegd. Aan de ene kant zie je een overdekte winkelgalerij met arcaden, aan de andere kant een complex van twee winkelhuizen met een poort ertussen. Het statige plein, ook weer ontworpen door architect Karel Muller, moest het hart worden van de ‘Storkkolonie’. Het gebruik van rode baksteen en Hollandse dakpannen was destijds heel modern. Kijk eens naar het plaveisel van het plein: de stenen zijn gelegd in fraaie waaiervormen. Hotel ’t Lansink bood gasten van de fabrieken een goed onderkomen.

Aan de Lansinkesweg staat Storks markante watertoren (1917), opgetrokken uit een witgepleisterd betonskelet en vensters met stalen kozijnen. In het gebouw bij de watertoren is nu de brandweerkazerne gehuisvest. De voormalige watertoren van Stork en het aanpalende fabrieksgebouw zijn in 2001 gerenoveerd en aangevuld met nieuwbouw voor de uitrukgarage. De toren doet nu dienst voor het uithangen van de brandslangen.