Onbeveiligde spoorwegovergangen

Rubriek:VERDIEPING

ANWB komt voor je op

Een onbeveiligde spoorovergang oversteken is gevaarlijk. Een onbeveiligde spoorwegovergang opheffen, betekent kilometers om voor fietsers en wandelaars.

Dat gaat letterlijk te ver voor de ANWB.

In 2023 zouden alle ‘NABO’s’ zijn aangepakt. Met het fiets- en wandelseizoen van 2025 in volle gang maken we de balans op.‘De ANWB is voor veiligheid, maar tegen het opheffen van belangrijke overgangen voor wandelaars en fietsers.’

Het is maandagmiddag 16 januari 2023, een uur of drie. Een jongetje nadert met zijn fiets de onbeveiligde spoorwegovergang bij de Lentsesteeg in Rheden. Er komt een trein aan, maar als hij remt, gebeurt er niks. Door van zijn fiets te springen, redt hij zijn leven.

Het voorval illustreert hoe gevaarlijk het is om een overgang zonder slagbomen over te steken. Want als er geen hand voor ogen te zien is, moet je altijd op je eigen zicht vertrouwen. En dan verkijken velen zich ook nog eens op de snelheid van treinen.

Tragisch gevolg: gemiddeld nog een dode per jaar en regelmatig ongelukken.

Kan en moet dat niet anders?

Noodsituatie op het spoor? Breng jezelf in veiligheid en bel 112.

Het streven in 2018: nul dodelijke slachtoffers

Ja, dat kan en moet anders, vindt de Tweede Kamer, die net als de ANWB streeft naar nul dodelijke slachtoffers en nul verstoringen op (on)beveiligde spoorwegovergangen.

En dus start het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat in 2018 samen met ProRail het NABO-programma. Hierbij moeten 180 openbaar toegankelijke Niet Actief Beveiligde Overwegen (kortweg ‘NABO’) op het reizigersnet worden opgeheven. Óf beveiligd.

Het Rijk stelt hiervoor een flinke zak geld beschikbaar. Met als voorwaarde dat betrokken gemeenten en provincies 50 procent moeten bijdragen.

Alle overgangsfeiten anno 2025 op een rij

Nederland telt ruim 7.000 kilometer aan spoor met grofweg 2.200 spoorwegovergangen.
Inmiddels zijn er 160 van de 180 NABO’s aangepakt. Bekijk op de interactieve kaart van het NABO-programma welke dat zijn.
‘NABO’ vind je vooral in gebieden waar relatief weinig mensen het spoor over hoeven te steken, vaak op onverharde wegen en paden.
Ze zijn uitgerust met een Andreaskruis en waarschuwingsborden, maar worden niet actief beveiligd met spoorbomen, bellen en lichtsignalen. Gebruikers moeten er extra alert zijn op naderende treinen.
Dagelijks vinden er bijna-ongelukken plaats, jaarlijks valt er gemiddeld een dode.

Als alle openbaar toegankelijke onbewaakte overgangen op het reizigersnet zijn aangepakt, is Nederland nog niet ‘NABO’-vrij. Op tientallen locaties liggen particuliere overgangen, die alleen toegankelijk zijn voor de rechthebbenden.

‘Wij vinden het belangrijk dat het landschap goed toegankelijk blijft voor wandelaars en fietsers’

Paul Makken

ANWB-belangenbehartiger recreatie en toerisme

De stand van zaken anno 2025

Ook al zijn ze een eind op weg; de klus is na zeven jaar dus nog niet geklaard.

Waarom is dit zo’n tijdrovend project?

Een deel van het antwoord zit in botsende belangen. Als een overweg wordt opgeheven, betekent dit dat fietsers en wandelaars vaak kilometers om moeten.

Iets wat letterlijk te ver gaat voor de ANWB, Fietsersbond, Fietsplatform, NOC*NSF en Wandelnet.

‘De ANWB is natuurlijk niet tegen veiligheid, maar wel tegen het opheffen van belangrijke overgangen voor wandelaars en fietsers’, zegt Paul Makken, ANWB-belangenbehartiger recreatie en toerisme. ‘Door dat soort barrières zet je het landschap op slot. En wij vinden het juist belangrijk dat het landschap goed toegankelijk blijft voor wandelaars en fietsers.’

‘Beveiligen met slagbomen, bellen en lampen is een kostbare operatie’

Eduard de Vries

Beleidsadviseur veiligheid overwegen bij ProRail

Overgangen niet zomaar opheffen

Om ervoor te zorgen dat de voor fietsers en wandelaars belangrijke overwegen niet verdwijnen, maar beveiligd worden, trekken de ANWB, Fietsersbond, Fietsplatform, NOC*NSF en Wandelnet samen op. In 2016 al sloten zij een overeenkomst met het ministerie en ProRail.

Frank Hart, coördinator belangenbehartiging bij Wandelnet vertelt nu: ‘Op ons initiatief is toen afgesproken dat overwegen die essentieel zijn voor fietsers en wandelaars niet zonder meer opgeheven worden. Dat gebeurt alleen wanneer analyse aantoont dat er grote veiligheidsrisico’s zijn. Het is daarom fijn dat ProRail ons ruim op tijd betrekt bij voorgenomen sluitingen, zodat we kunnen meedenken over oplossingen.’

Beveiligen is kostbaar

Die oplossingen zijn er in verschillende vormen. Van een wandelduiker onder de Dubbele Wiericke in Bodegraven tot een vlonderpad onder een spoorbrug in Enkhuizen. Er zijn veel succesvoorbeelden waar een veilig alternatief is gekomen voor de onbeveiligde overgang.

Toch is er voor een beperkt aantal overgangen nog geen goede oplossing. Makken: ‘Maatregelen die simpel lijken, kosten al gauw 1 miljoen euro.’

Iets wat Eduard de Vries, beleidsadviseur veiligheid overwegen bij ProRail, maar al te goed weet. ‘Beveiligen, dus met slagbomen, bellen en lampen, is door het detectiesysteem een kostbare operatie. Maar geld is niet altijd het probleem; soms is er simpelweg geen enkele medewerking van een belanghebbende. Het lukt daarom niet altijd om de gewenste oplossing te bereiken.’

Positieve resultaten: minder aanrijdingen

Toch ziet De Vries veel positieve resultaten.

‘Het gemiddeld aantal aanrijdingen op onbewaakte overgangen is flink gedaald, net als het aantal doden. Daar doen we het natuurlijk voor. Veiligheid heeft bij ons topprioriteit.’

In 2014 was het vijfjaarlijkse gemiddelde 2,6 doden op een NABO. Nu is dat precies 1.

De ANWB vindt: niet opheffen, maar beveiligen

Wat ook fors gedaald is sinds de jaren tachtig: het aantal beveiligde spoorwegovergangen (zie kader boven).

Op veel plekken in Nederland zijn daardoor al barrières ontstaan. En dus is het niet gek dat het restant van de 180 spoorwegovergangen die nog níet beveiligd zijn, onderdeel zijn van aantrekkelijke routes voor fietsers, wandelaars, ruiters of mountainbikers.

Makken: ‘Nederland is dichtbevolkt en de ruimte is schaars. Het opheffen van een onbewaakte spoorovergang botst daardoor vaak met het recreatieve belang. Juist voor die overgangen pleiten we voor goede veiligheidsmaatregelen, in plaats van ze op te heffen.’

‘Het opheffen botst vaak met recreatief belang, daarom pleiten we voor goede veiligheidsmaatregelen, in plaats van opheffen’

Paul Makken

ANWB-belangenbehartiger recreatie en toerisme

Aanpak onbewaakte overgangen in Hof van Twente

Om op het juiste spoor te blijven, wordt voor elke onbewaakte overgang een afweging gemaakt tussen veiligheid en recreatie. In de praktijk komt dit vaak neer op een flink potje polderen.

De Vries: ‘ProRail zit steevast met vele partijen om de tafel en luistert naar iedereen. Geen overweg is hetzelfde, dus elke oplossing vereist maatwerk. We streven altijd naar een gebiedsgerichte aanpak.’
Deze aanpak is ook naar de zin van Wandelnet: kijk goed naar de invloed die een spoorwegovergang heeft op de bereikbaarheid van het hele gebied.

Hart: ‘In de gemeente Hof van Twente lagen de meeste NABO’s van Nederland. Die zijn nu allemaal aangepakt, terwijl het gebied nog goed beleefbaar is. Een mooi gevolg van je blik verruimen en een goede samenwerking.’

Hoe ver mogen spoorwegovergangen voor langzaam verkeer eigenlijk uit elkaar liggen?

CROW, het nationale kennisplatform voor onder andere infrastructuur, adviseert over deze ‘maaswijdten’ per gebied:

binnen bebouwde kom: maximaal 500 meter
stads-/dorpsrand: maximaal 1.000 meter
buiten bebouwde kom: maximaal 1.500 meter

Dit betekent dat in een landelijk gebied waar de meeste onbewaakte overgangen liggen, de afstand tussen twee overgangen voor wandelaars en fietsers het liefst maximaal 1.500 meter bedraagt.

Wil je meepraten over dit onderwerp?

Tekst:: Marc Erwich
Fotografie:: Liset Verberne

Log in voor je voordelen