Getemde natuur

Nederland, Noord-Holland, Amstelveen

Deze tocht gaat door het open landschap van de Middelpolder. Vlakbij kronkelt de rivier de Amstel, die samen met de aangrenzende groene weilanden de oprukkende stad als een wig heeft weten tegen te houden. Toch is de stad steeds nabij: aan de westkant ligt Amstelveen en aan de oostkant zijn de Rembrandttoren bij Station Amstel en verderop de Arena markante herkenningspunten. Naast de Middelpolder met zijn vele weidevogels passeert de route twee fraaibehekte landhuizen die aan de traag voortstromende Amstel liggen.

De P linksaf verlaten en naar Infobord Middelpolderroute (bij houten brug hoek Kalfjeslaan/Kostverlorenweg). Linksaf Kalfjeslaan in en 1e fiets-/wandelpad linksaf,  brug over en langs sportvelden. Einde fietspad rechtsaf (links ligt P begraafplaats), tegelpad, en na ca. 100 m linksaf, door hek schelpenpad door weiland, verderop natuurgebied. Steeds breedste pad/ rechts aanhouden. Einde pad linksaf, fietspad, en direct weer linksaf, asfaltweg (bord einde bebouwde kom Amstelveen). Einde weg rechtsaf Bankrasweg. Met bocht in rivier mee en na 50 m, rechtsaf schelpenpad in (natuurgebied). Einde pad linksaf. Einde nogmaals linksaf. Einde rechtsaf, fietspad. Buiten broedseizoen (15 juni-15 mrt.): bij houten brug en infobord linksaf, paadje door riet, daarna weiland. Rechtdoor tot brug. Op  asfaltweg rechtsaf Bankrasweg en 1e weg linksaf Ouderkerk a/dAmstel in, Oostmeerkade. Tijdens broedseizoen (15 mrt.- 15 juni): fietspad volgen en op kruising bij bankje linksaf, fietspad, en einde fietspad Bankrasweg oversteken en Ouderkerk a/d Amstel in, Oostermeerweg. Einde Oostermeerweg linksaf Amsteldijk Noord, schelpen- pad langs de Amstel. Na circa 1km eerste weg linksaf, Machineweg MP (fietspad) en einde fietspad linksaf Machineweg MP vervolgen. Eerste fietspad rechtsaf bruggetje over en einde fietspad linksaf. Bij  P + golfbaan rechts aanhouden. Einde fietspad rechtsaf en naar de P.

Een mooi start- en eindpunt is de befaamde pleisterplaats Café Restaurant Klein Kalfje aan het eind van de Kalfjeslaan. Daar is het op zwoele dagen dringen om een stoel op het terras te veroveren. Vanouds is de Kalfjeslaan een populaire wandel- en fietsweg tussen de Amstelveenseweg en de Amsteldijk.

Groengebied Amstelland is nog niet zo lang geleden aangelegd, maar de stammen in de bospercelen zijn inmiddels uitgegroeid tot volwaardige bomen. Er zijn vooral elzen, essen, wilgen en eiken aangeplant, soorten die van nature thuishoren op deze vochtige gronden.

In de scherpe bocht van de Bankrasweg zijn de hoogteverschillen tussen het hooggelegen veenland (links) en de droogmakerij (rechts) goed te zien. Het veenland ligt op een hoogte van –2 m, de verveende droogmakerij op –5 m (zie tekst hieronder).

Boven- en benedenland
Van oorsprong bestonden de gronden rond de Amstel uit veen. Rond het jaar 1000 werd vanaf de oevers begonnen met de ontginning tot landbouwgebied. Vanaf de 16e eeuw is veel veen weggebaggerd om als brandstof te dienen. Er ontstonden grote meren die later weer werden drooggemalen. Deze droogmakerijen liggen tot zo’n vijf meter lager dan de veenpolders. Onderweg zijn de hoogteverschillen tussen niet-verveend bovenland en verveend oftewel afgegraven benedenland goed te zien.

Het weidegebied van Recreatiegebied Middelpolder is een natuurreservaat. In het vroege voorjaar imponeren kievitmannetjes hier de wijfjes met hun acrobatische baltsvlucht, poeren grutto’s met hun lange snavels in de bodem op zoek naar wormen, en strijkt ook de tureluur met zijn oranje poten neer om voor nageslacht te zorgen. In de winter overheersen de ganzen met hun gegak de fluitende whieeoe-roep van de smienten. Zelfs ooievaars zijn hier vaak in de winter al te zien, maar de lepelaar wacht tot de temperaturen oplopen. De zwaan laat zich niet zo snel opjutten, die bouwt haar nest soms doodleuk vlak langs de route. Dwars door het moerassige weiland loopt een heerlijk pad – eigenlijk meer een voetspoor dan een pad – dat tijdens het broedseizoen niet toegankelijk is. Het broedseizoen is van 15 maart tot 15 juni.

Langs de boorden van de Amstel is het veen niet afgegraven, omdat er tussen de afgestorven plantenresten veel klei was bezonken. En klei brandt slecht. Bovendien was een strook land nodig om de dijken langs de Amstel niet te ondermijnen. De Amstel was in de gouden eeuw voor vermogende Amsterdamse kooplieden en regenten een aantrekkelijke plek om een zomerverblijf te bouwen. Er was ruimte voor een groot landhuis met bijbehorend park (dat verhoogde je status), en bovendien betaalde je hier minder belasting dan in de stad. Aan de Amsteloevers verrezen in de 17e en 18e eeuw daarom ruim zestig landhuizen. Daar zijn er maar enkele van over, waaronder Oostermeer en Wester-Amstel, beide voorzien van een fraai smeedijzeren toegangshek.

Het gerestaureerde park van Wester-Amstel is toegankelijk en een ommetje waard. Zo’n park moest esthetisch verantwoord zijn – te zien aan de strakke hoofdlaan met linden en de goed doordachte tuinaanleg – maar ook wat opleveren. Daarom werden er een moestuin, een schapenweide, een boomgaard en hakhoutpercelen aangelegd. Een buiten langs de Amstel hield meestal het midden tussen een boerderij en een landhuis. Het huis van Wester-Amstel is in gebruik bij Groengebied Amstelland, de organisatie die de groene stadsranden ten zuiden en oosten van Amsterdam inricht en beheert.

Opvallend is wat verderop de Banpaal uit 1625 met de Latijnse tekst Terminus Proscriptions (vrij vertaald: tot hier en niet verder voor hen die uit Amsterdam verbannen waren). Daar weer voorbij ligt het uitwateringsgemaal van de Middelpolder. Aan de diepe ligging van de sloot is te zien dat het water naar het laagste punt wordt gevoerd. Dit water kruist in de verte de ringvaart van het drooggemalen deel van de Middelpolder. Die ringvaart wordt via een aquaduct over de afwateringssloot geleid.

Wandelvlog: ANWB fiets- en wandelexpert Marieke wandelt de Getemde natuurroute

Marieke Haafkens wandelde tussen kieviten, grutto's en knotwilgen door de frisgroene Middelpolder tussen Amstelveen en Ouderkerk-aan-de-Amstel.