ANWB Koggenroute

Nederland, Noord-Holland, Zuidoostbeemster

Een afwisselende route door de fraaie droogmakerij De Beemster en de West-Friese streek WesterKogge (een kogge was in vroeger tijden het bestuursapparaat voor waterbeheer). Een landschap van levendige vergezichten over het Markermeer en IJsselmeer. Toer verder door het oostelijke deel van West-Friesland, een ‘kaap’ gemarkeerd door Hoorn, Enkhuizen en Medemblik. Een gebied van akkers, weiden, koolvelden en boomgaarden. 

Er zijn twee mogelijkheden om de route te rijden.

1. Met de pdf en een bijrijder

Print de pdf van de routebeschrijving van deze autoroute uit en neem deze mee.

Let op: in verband met de verkeersveiligheid is deze optie alleen geschikt voor het rijden van de route met een bijrijder die de route leest!

2. Met de gpx

De veiligste en handigste manier om deze autoroute te rijden is door gebruik te maken van een navigatieapparaat in de auto: met gesproken aanwijzingen en een ondersteuning van de dynamische kaart op het apparaat. Heb je een navigatieapparaat? Download dan de gpx en upload deze in jouw navigatieapparaat. Hoe je dat doet verschilt per merk en apparaat. Je kunt het beste kijken op de site van het betreffende merk voor een handleiding en/of voor de gegevens van de support-afdeling (als je er niet uitkomt!). Bijvoorbeeld: Garmin of TomTom.

N.B. Heb je een TomTom dan kun je ook gebruik maken van de ANWB autoroutes in de TomTom Roadtrips. Klik op ‘Laat je inspireren’ en selecteer daarin onder ‘gemaakt door’ en ‘partners’ de ‘ANWB’. Kies een route, klik op ‘personaliseer in my drive’ en klik onderaan de routebeschrijving op ‘synchroniseer deze route als een track op mijn systemen’.

 

Volgens de routebeschrijving rijdt u in Oosthuizen (kerk) met de bocht mee naar links, Oostdijk. Neem op de rotonde de 2e rechts, N247. Na 3 km over brug bij richtingwijzer rechtsaf en hou meteen rechts aan, water aan de rechterhand. Bij richtingwijzer linksaf, richting Scharwoude.

Let op:

Er wordt aan de IJsselmeerdijk gewerkt; dit duurt nog tot ca. medio 2022. Volg zolang:

Na 3 km over de brug bij richtingwijzer rechtsaf en meteen linksaf, Zesstedenweg. Einde rechtsaf, Scharwoude. Einde de IJsselmeerdijk op. Voor Pannenkoekenhuis Ootje Konkel: op de dijk rechtsaf. Route: op de dijk linksaf (richting Hoorn).

Kenmerkend voor Noord-Holland is de stolpboerderij, een forse, vierkante boerenhoeve met een kolossaal puntdak. De ontwikkeling van dit type boerderij begon in de 16e eeuw. De tot dan toe gebruikelijke combinatie van klein woon- en stalhuis met aparte hooiberg voldeed niet meer aan de eisen. In de nieuwe opzet kreeg de hooiopslag – de tas – een centrale, vierkante ruimte toebedeeld. Daaromheen kwamen het woongedeelte – aan de voorkant –, de stallen en de dorsvloer, die via twee forse achterdeuren bereikbaar waren. De onmisbare hooivoorraad ging naar de zolder. Dit maakte een hoog dak noodzakelijk en zo ontstond het karakteristieke piramidedak van riet, en later van geglazuurde dakpannen.

Van het oude Purmerend, dat in de 13e eeuw niet meer dan een vissersdorpje was, is weinig over. Het oude stadhuis herbergt nu het Purmerends Museum dat de geschiedenis van de stad behandelt (Kaasmarkt 20). Het naburige Museum Waterland biedt tentoonstellingen van hedendaagse kunst (Kaasmarkt 16).

In de 16e-eeuwse Nederlands-hervormde kerk van Oosthuizen bevindt zich een van de oudste (1521) nog spelende orgels van Nederland.

De glorietijd van de havenstad Hoorn viel in de ‘Gouden Eeuw’. Het tij keerde toen de handel zich naar Amsterdam verplaatste. Gelukkig zijn veel monumenten bewaard gebleven. Het St. Jans Gasthuis (16e eeuw), de Bossuhuizen (interessante reliëfs van een zeeslag), de door Hendrick de Keyser gebouwde Waag en de Noorder- of Vrouwenkerk (een driebeukige hallenkerk met oorspronkelijke ruwhouten banken) zijn het bekijken meer dan waard. In twee voormalige Hoornse kaaspakhuizen vind je het Museum van de Twintigste Eeuw (Krententuin 24).

Het Westfries Museum is gevestigd in het monumentale Staten College uit 1632 (Rode Steen 1). In het Museum Stoomtram Hoorn -Medemblik zijn rijdende stoomlocomotieven te bewonderen, waaronder Bello en de Gooische Stoomtram (Van Dedemstraat 8. Dienstregeling: zie www.museumstoomtram.nl).

Aan de dorpsweg in Schellinkhout staat de eenbeukige St. Martinus (15e eeuw), die door een vloedmuur wordt omgeven.

De Koggenroute (130 km) loopt hier vandaan verder via Enkhuizen en Medemblik. De korte variant (80 km) voert van Schellinkhout naar Wognum.

Bij De Nek heb je een goed uitzicht op Hoorn. Aan de binnenkant van de dijk vind je de zogenaamde kleiputten, plassen die ontstaan zijn door ontgrondingen ten behoeve van de dijkaanleg. De ‘put’ van Schellinkhout staat bekend om zijn meeuwenkolonie.

Onder de interessant klinkende naam Stede Broec gaan vijf dorpjes schuil, onder andere Lutjebroek (broek = laaggelegen land; lutje = klein).

Aan de oostkaap van West-Friesland ligt het veelzijdige Enkhuizen: internationale jachthaven; dijkverbinding met Lelystad; veerverbindingen met Stavoren, Urk en Medemblik; een visafslag. Zoals het veel Nederlandse steden is vergaan, beleefde de stad in de 17e eeuw haar beste tijd. Enkhuizen gold toen als wereldhaven. Aan veel gevels is die welvaart nog duidelijk af te lezen. De belangrijkste monumenten zijn: het Stadhuis (17e eeuw), Breedstraat; de Zuider- of St. Pancraskerk (15e eeuw), een laatgotische hallenkerk met een 75 m hoge toren (Hemony-carillon); het Weeshuis (17e eeuw), Westerstraat 109; de Wester- of Gomaruskerk (15e eeuw), eveneens een laatgotische hallenkerk met een houten klokkentoren; de Koepoort (16e eeuw) eind van de Westerstraat; de Drommedaris (16e eeuw), een verdedigingstoren bij de Oude Haven.

 

Het Zuiderzeemuseum is een rijksmuseum dat uit een buiten- en een binnenmuseum bestaat. Het binnenmuseum is gevestigd in historische pakhuizen waaronder het 17e-eeuwse Peperhuis. Hoofdthema is een overzicht van zeven eeuwen Zuiderzeegeschiedenis. Er zijn drie ruimten voor speciale tentoonstellingen, waarvan de expositie over de Enkhuizer walvisvaart een permanent karakter heeft (Wierdijk 12-22. Dag. 10-17 uur). Het buitenmuseum ademt de sfeer van een oud Zuiderzeestadje met meer dan 130 woningen, winkels, werkplaatsen, buurtjes en straten. Ook zijn er demonstraties van ambachten en beroepen.

In het noorden van de stad, in het recreatieoord Enkhuizerzand, vind je het Sprookjeswonderland, voor een kennismaking met de kabouterwereld en het rijk van de sprookjes (Kooizandweg 9. Apr.-okt. ma.-zo. 10-17.30 uur).

In het watersportplaatsje Andijk kun je naar het Poldermuseum Het Grootslag / Nationaal Saet & Cruyt Museum. Het Poldermuseum behandelt aan de hand van bodemvondsten, bodemgebruik en bodemgesteldheid de geschiedenis van de polder; het Saet & Cruyt Museum laat de ontwikkeling van de zaadteeltbedrijven zien (Dijkweg 319).

Het Nederlands Stoommachinemuseum in het Stoomgemaal ‘Vier Noorder Koggen’ geeft een interessant overzicht van alle mogelijke facetten van de stoommachine (Oosterdijk 4).

De oudste en kleinste van de Zuiderzeesteden in West-Friesland gaat zorgvuldig met zijn verleden om. Kijk je maar eens naar de 17e-eeuwse trapgevels waarvan het Waaggebouw op de Kaasmarkt een mooi voorbeeld is; het fraaie grachtje Achterom; het Coggehuis (1613) in de Nieuwstraat; het Weeshuis (16e eeuw), Torenstraat 15, en de Bonifaciuskerk (15e eeuw) met een opvallende, achtkantige gemetselde spits. De trots van het plaatsje is het van alle kanten goed te bezichtigen kasteel Radboud (13e eeuw). De door Floris V gestichte burcht beleefde tijdens de Tachtigjarige Oorlog hachelijke tijden en raakte geleidelijk in verval. Verschillende restauraties brachten het slot weer zo veel mogelijk in zijn oude staat terug (Oudevaartsgat 8).

Het komdorp Opperdoes telt opvallend veel bruggetjes (het dorpscentrum ligt buiten de route). De bijnaam ‘klein Giethoorn’ ligt voor de hand.

Het prachtige lintdorp Twisk met zijn 17e- en 18e-eeuwse stolpboerderijen, villa’s en fraai bewerkte bruggetjes heeft een beschermd dorpsgezicht. De kleine kerk dateert van de 14e-16e eeuw.

Bezienswaardig zijn de 15e-eeuwse Nederlands hervormde kerk met zijn 14e-eeuwse toren en de rijkversierde stolpboerderij ‘Welgelegen’.

De laatgotische kerk (1600) en een schattig klein raadhuis (1598) zijn een onderbreking waard. Tussen Spanbroek en Rustenburg gaat de route door de droogmakerij De Wogmeer (na de spoorlijn Hoorn – Alkmaar). Rustenburg en Ursem In de buurt van Rustenburg staan rechts van de weg de eerste drie Schermermolens.

Bij Schermerhorn staat een molengang van drie windmolens die steeds een stapje hoger staan en aan het droogmalen van De Schermer (1632) meewerkten. Oorspronkelijk stonden er zes molens, die het water stapsgewijs vier meter omhoog maalden. De middelste van de huidige drie molens is een Museummolen, een achtkante binnenkruier (Noordervaart 2). Het is een werkende watermolen. Via glazen platen in de vloer is de gang van het water te volgen.

In 1928 is overgegaan van windbemaling naar elektrische bemaling. Dicht bij de molengang staat langs de Schermerringvaart het Museumgemaal Wilhelmina (Molendijk 9). Enkele jaren geleden zijn nieuwe gemalen in gebruik genomen.

Het raadhuis in Grootschermer bestaat uit twee gebouwen: de voormalige rechthuisjes van Zuidschermer (1639; het voorste gedeelte) en Noordschermer (deels 1652). Bij een restauratie zijn beide gebouwtjes samengevoegd. In Museum en Beeldentuin Nic Jonk vind je eigentijdse sculpturen en schilderijen (Haviksdijkje 5).

Onverwacht fraaie 17e-eeuwse geveltjes, een uit diezelfde tijd stammende gotische kerk (mooie glas-in-loodramen) en een door Leeghwater gebouwd raadhuis sieren Graft.

Het aan Graft aangebouwde De Rijp – ten oosten van de droogmakerij De Beemster – heeft een beschermd dorpsgezicht. Het was de geboorteplaats van J.A. Leeghwater en de woonplaats van Betje Wolff en Aagje Deken.

Museum Jan Boon In ‘t Walhuis gaat over werk en leven van de laatste reder van De Rijp (Rechtestraat 148. Za., zo. 13-16 uur). Museum In ’t Houten Huis toont de geschiedenis van De Rijp en Schermerland (Tuingracht 13).

Dit is het hoofddorp van De Beemster, een in gelijkzijdige blokken van 1850 bij 1850 meter verkavelde droogmakerij. De Beemster is een toonbeeld van de renaissance, waarin een klassiek schoonheidsideaal van evenwicht en harmonie werd nagestreefd. De Nederlands-hervormde kerk (17e eeuw) van Middenbeemster valt op door een slanke toren. Als architecten worden Hendrick de Keyser en Pieter Post genoemd. Museum Betje Wolff is gevestigd in de voormalige pastorie (17e eeuw), waar zij en haar echtgenoot dominee Wolff jarenlang (1759-1777) woonden. Er zijn stijlkamers, de bibliotheek/werkkamer en voorwerpen met betrekking tot de Beemstergeschiedenis (Middensweg 178).