Peelroute

Nederland, Limburg, America

‘De Peel is een akelige en eentonige woestenij, noch boom, noch struik verlustigt het oog’, schreef P. E. de la Court, landdrost van Brabant in 1841. Het landschap van De Peel is sinds die tijd mede door de ontwikkelingen in de landbouw ingrijpend veranderd. De ‘moderne’ Peel met zijn kassen en ligstallen rond America staat in schril contrast met het natuurlijke hoogveenlandschap in de Mariapeel. Het modeldorp Griendtsveen, de Mariapeel en de grote ontginningsboerderijen langs de kaarsrechte Helenavaart geven een beeld van de veenkoloniale ontwikkeling in De Peel. Ten oosten van de N277 heeft De Peel zich ontwikkeld tot een modern landbouwgebied met alle (negatieve) gevolgen van dien.

Startpunt: fiets van de parkeerplaats bij de kerk rechtsaf het spoor over, Nusseleinstraat. Wordt na het spoor Zwarte Plakweg. Knooppunt 38 is op de hoek van de eerste weg naar links (Graafsebosweg).

38
35
51
34
24
28
27
57
83
42
40
38

America ontstond op de kruising van oude wegen die vanuit de dorpen rond Horst De Peel inliepen. Begin vorige eeuw lagen hier nog uitgestrekte heidevelden die om hun goede honingproductie bekendstonden. De naam van het dorp heeft niets te maken met het gelijknamige werelddeel, maar vindt zijn oorsprong bij de vele Duitsers die in deze streek turfstaken en – als bijverdienste – bijenkasten op de heidevelden hadden staan. Op de heidevelden groeide vooral dopheide, die de Latijnse naam Erica draagt. Men sprak daarom van ‘Am Erica’, waaruit de naam America ontstond. De heidevelden ten zuidoosten van America werden rond 1875 bebost waarna deze in het begin van de 20e eeuw veranderden in een landbouwgebied.

Kronenberg is een relatief jong dorp. Het kreeg pas in 1930 een eigen parochiekerk. Begin vorige eeuw lag hier nog, ingeklemd tussen de ‘velden’ (akkers) van Sevenum en het hoogveengebied van De Peel, een uitgestrekt heideterrein.

Steegberg, Heesberg en Schatberg (aan de andere zijde van de Middenpeelweg) vormen tezamen een groot voormalig heide- en stuifzandgebied dat na 1945 is ontgonnen. Het bestaat nu voornamelijk uit naaldbossen. De inwoners van Sevenum trokken over de Helenaweg naar De Peel om turf te steken, plaggen te steken en te jagen. Rond 1900 werd deze kronkelweg rechtgetrokken en beplant met geknotte acacia’s. Aan de weg staat Toverland, een groot, deels overdekt attractiepark dat gelegen is in het Park Peelbergen, de naam voor het natuur- en recreatiegebied langs de Middenpeelweg (voorbij de N277).

Net voor Helenaveen buigt de route af richting Griendtsveen. Bij het beheerscentrum Mariapeel van Staatsbosbeheer kunt u te voet het typische hoogveenlandschap van De Peel verkennen, met onder meer vogelrijke vennen en golvende heideterreinen.

In het ontgonnen land links van de Helenavaart staan grote boerderijen die namen van het Oranjehuis dragen. Deze boerderijen werden gebouwd uit het Koning Willem III-fonds, een speciaal fonds voor de ontwikkeling van de landbouw. De koning had grote belangstelling voor de initiatieven die Jan van de Griendt ontplooide.

Architect Louis Kooken ontwierp in opdracht van de Maatschappij Griendtsveen een groot gedeelte van het dorp Griendtsveen. Rond de villa Sphagnum (‘veenmos’), het woonhuis van de familie Van de Griendt, verrees een arbeidersdorp in veenkoloniale stijl. Voor de villa werden twaalf dezelfde huizen gebouwd voor het hogere personeel. De huizen kregen al snel de bijnaam ‘Twaalf Apostelen’. Daarachter lagen de huisjes van het lager personeel inclusief het gezellenhuis. De economische kern van het dorp lag aan de Helenavaart waar zich de kerk, school, café en winkel bevonden. Op het kerkhof van Griendtsveen bevindt zich het graf van Toon Kortoons, schrijver van de na-oorlogse bestseller-streekroman Beekman & Beekman.

De aanleg van de Middenpeelweg (N277) heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van de streek. Het zand voor deze weg werd afgegraven op de Laagheide. Rond de ontzandingsplas verrees het recreatiecentrum Het Meerdal.