Landgoederenroute

Nederland, Gelderland, Lochem

12
13
15
17
16
46
45
42
18
23
22
21
12

Deze route schakelt verschillende landgoederen aaneen: Velhorst, De Ehze, Ehzerwold en Ampsen. Bij de landgoederen horen boerderijen die te herkennen zijn aan het kleurenmotief op de luiken. De intimiteit van dit golvende landschap van akkers, weilanden, houtwallen en bossen wordt verhoogd door het riviertje de Berkel. Vroeger voeren hierover zompen, langwerpige platte scheepjes met weinig diepgang. Ze transporteerden tot aan het begin van de 20e eeuw turf, hout en landbouwproducten. Bij knooppunt 12 hebt u zicht op de zompenloods ’t Anker. Vanaf hier kunt u meerdere keren per dag een tochtje maken met een prachtig nagebouwde Berkelzomp.

NB: tussen knooppunt 13 en 15 voert de route door een deel van de binnenstad van Lochem. Dit is een fiets/voetgangersgebied, waar het in de zomermaanden door de drukte lastig kan zijn om de bebording te vinden. Dit vraagt extra aandacht.
Wilt u het centrum liever vermijden, volg dan de hieronder aangegeven alternatieve routebeschrijving.

Fiets van knooppunt 12 naar 13. Ga bij 13 rechtdoor (richting 14 i.p.v. naar 15) en volg de route over de Oosterwal langs de schouwburg. Ga op de kruising (met terrasjes) rechtsaf en meteen linksaf, de eenrichtingverkeersstraat in. Dit is de Zuiderwal. Kruising rechtdoor, water aan de linkerhand houden, Westerwal. Op het einde van de gracht (na bocht naar rechts) linksaf, voor bakkerij langs. U zit nu weer op de route naar knooppunt 15, bij de kruising staat een richtingbordje.

Een van de mooiste plekken langs de Berkel is bij de Staringkoepel, te bereiken door tussen de knooppunten 17 en 16 links af te slaan en het pad langs de Berkel te volgen tot het zelfbedieningspontje. Aan de overkant ligt op een hooggelegen beboste plek de theekoepel die omstreeks 1850 is gebouwd in opdracht van de jongste dochter van de dichter Staring. Het bouwmateriaal was afkomstig van een kort tevoren gesloopt herenhuis dat op dezelfde plaats heeft gestaan. De vervallen koepel is in 2004 opgeknapt en vrij toegankelijk. Er is een kleine tentoonstelling over Staring te zien.

De streek langs de Berkel had vroeger veel wateroverlast. Hierover schreef A.C.W. Staring (1767-1840) zijn beroemde gedicht ‘De Hoofdige Boer’ (hoofdig = koppig). Daarin beschrijft hij de wekelijkse gang naar het Almense kerkje:

Men raakte in zweet op ’t lange pad
Men vatte kou in ’t modderbad
En de ijver om ter kerke te gaan
bracht buikpijn en geen stichting aan.

De zoon van de dichter Staring was de beroemde geoloog dr. Winand C.H. Staring (1808-1877). Hij woonde op Landgoed De Boekhorst dat vlak bij knooppunt 16 ligt, buiten de route: bij het knooppunt linksaf en de eerste weg rechtsaf. W.C.H. Staring was de eerste die de Nederlandse bodem in kaart bracht. In de voetsporen van z’n vader drong ook hij aan op verbetering van de waterbeheersing van de Berkel. In dit natte land woonde men bij voorkeur op de hoge, droge dekzandruggen, de horsten. Boekhorst betekent ‘hoge plek met beuken’. Het landgoed doet z’n naam nog steeds eer aan.

Dit 17e-eeuwse landhuis dankt zijn huidige aanzien aan enkele belangrijke verbouwingen in 1741 en 1819, maar het landgoed werd al in de 12e eeuw vermeld. Het huis (niet toegankelijk) is nu in beheer bij Natuurmonumenten die het omringende landgoed heeft opengesteld voor wandelaars en fietsers. Bezienswaardig is het prachtige, ruim honderd jaar oude tuinprieel. Ook is er een historische moestuin, waar een groep vrijwilligers oude gewassen verbouwt, en een boomgaard met oude fruitrassen.

Het huidige Hotel Landgoed Ehzerwold kent een bewogen geschiedenis. Voorganger en 18-eeuws landhuis De Hoogenkamp werd met de grond gelijkgemaakt om in 1915 plaats te maken voor het PW Janssen Ziekenhuis. Hier werden particuliere patiënten op homeopatische grondslag behandeld. Het ziekenhuis werd al snel omgevormd tot een sanatorium, dat tot de jaren 90 in bedrijf bleef. Van het oude landhuis zijn nog steeds delen van de 18-eeuwse geometrische Franse tuin te bewonderen.

Ertegenover ligt havezate De Ehze (ingang Hogenkampsweg 2), dat al in de 13e eeuw is ontstaan. De huidige villa is in 1918 gebouwd, maar het omringende park werd in 1835 ontworpen door de bekende tuinarchitect J.D. Zocher in opdracht van A. baron van Zuylen van Nyevelt.

Voorbij Almen steek je voor de derde of (als u bij station Lochem bent begonnen) vierde keer het Twentekanaal over, dat gedurende de crisis van de jaren dertig grotendeels met de hand gegraven is in het kader van de werkverschaffing. Het is nog steeds een belangrijke binnenvaartverbinding tussen de IJssel en Twente.

Iets ten noorden van Lochem ligt Kasteel Ampsen. De 14e-eeuwse voorganger hiervan is in de Tachtigjarige Oorlog verwoest. Op dezelfde plaats bouwde Gerrit Jan Nagel omstreeks 1650 het tegenwoordige kasteel. Door een verbouwing in 1760 is de huidige Uvorm ontstaan. Van die tijd dateert ook het smeedijzeren toegangshek. Het landgoed Ampsen was oorspronkelijk een moerassig gebied. Bij de ontginning zijn verhoogde wegen aangelegd. Langs die ‘dijken’ zijn bomen geplant waardoor prachtige lanen ontstonden. De bijbehorende boerderijen hebben luiken met groen-witte strepen. Kasteel Ampsen is nu in gebruik als kantoor.

Wie na de rit nog zin heeft kan in het seizoen (april t/m oktober) een tochtje maken met de replica van dit oude platbodemscheepje. Met dergelijke Berkelzompen werden vroeger vaardiensten onderhouden met Zutphen en Duitsland. Als er niet wordt gevaren, kunt u het scheepje bij de aanlegsteiger zien liggen. Informatie over vaarten bij de VVV (www.eigenzinniglochem.nl).