Route Veenvaart

De Veenvaart verbindt diverse waterwegen in het grensgebied van Drenthe, Groningen en Duitsland met elkaar. Behalve een ‘rondje Drenthe doen’, kun je nu ook via een snellere route naar Berlijn.

Het in 2013 geopende Koning Willem Alexanderkanaal (ook wel Alexanderkanaal) is een nieuw gegraven vaarweg met een lengte van zes kilometer. Het ligt ten zuidoosten van Emmen en loopt van de Bladderswijk bij Oranjedorp naar het Scholtenskanaal. Via het Scholtenskanaal is het verbonden met enkele kanalen uit de negentiende eeuw, die onlangs weer bevaarbaar zijn gemaakt. Het passeert de Hondsrug, een heuvelachtige zandrug uit de ijstijd. Omdat dit hoger gelegen terrein overgestoken moet worden, was het bij de aanleg van het Alexanderkanaal lastig om de watertoevoer te regelen. Dit resulteerde in twee bijzondere sluisontwerpen (zie verderop).

Berken en stenen

Het Alexanderkanaal loopt door een veenlandschap met berken en lijsterbessen op de oever. Elders vaar je tussen de velden of langs een door bos omgeven vennetje. Op veel plaatsen zie je keien op de oever, die bij het graven van het kanaal naar boven kwamen. Ze werden in de ijstijd door het oprukkende ijs vanuit Scandinavië achtergelaten. Dit zijn dezelfde soort stenen waar de hunebedden van gemaakt zijn. Rond de Koppelsluis ligt het Oosterbos, onderdeel van Geopark de Hondsrug.

Oude kanalen open

Met het graven van het Alexanderkanaal was nog niet de hele vaarverbinding klaar; om de aansluiting compleet te maken moesten er diverse oude kanalen opnieuw bevaarbaar gemaakt worden. Deze kanalen zijn gegraven in de tijd van de vervening, dus vanaf het midden van de negentiende eeuw. Ze dienden niet alleen om het veen te ontwateren, maar ook om de gewonnen turf af te voeren. Nadat er geen turf meer werd gestoken in deze regio, liep het gebruik van de kanalen steeds verder terug. Uiteindelijk werden ze eind jaren zestig gesloten.

De Veenvaart

Dit stelsel, gecombineerd met het Alexanderkanaal, wordt de Veenvaart genoemd. Het Koning Willem Alexanderkanaal komt een paar honderd meter voorbij de Koppelsluis uit in het Scholtenskanaal, waar je met een scherpe bocht bakboord uit draait. Het Scholtenskanaal is mooi gelegen tegen een bosrand aan. Je volgt dit kanaal overigens maar voor een kilometer, dan volgt weer een haakse bocht waarmee je de Sint Jozefvaart bereikt. Hier vaar je onder meer langs een van de laatste plekken van ons land waar nog levend hoogveen te vinden is: Berkenrode. Langs de vaart ligt ook het Veenpark, een openluchtmuseum dat de herinnering aan de veenafgravingen levend houdt. Het laatste deel van de Sint Jozefvaart komt met een beweegbare brug uit in het Oosterdiep, waar je stuurboord uit vrijwel direct kunt afmeren in het centrum van Barger-Compascuum.

Wel loopt het Oosterdiep direct na de aanlegplaatsen dood, de doorgaande vaart bereik je door bakboord uit te gaan. Vanaf hier loopt het Oosterdiep bijna pal noordwaarts en van tijd tot tijd passeer je een sluis of beweegbare brug. Bij een knik in de vaart ligt Emmer-Compascuum aan het water. Vijf kilometer verderop kom je uit op een splitsing: stuurboord uit loopt het Haren-Rütenbrockkanaal naar de Eems in Duitsland, rechtdoor ga je richting Ter Apel. Vanaf Ter Apel kun je verder noordwaarts varen via het Ruiten-Aakanaal en het Stadskanaal.

Via Drenthe naar Berlijn

Ongeveer halverwege Emmer-Compascuum en Ter Apel takt het Haren-Rütenbrockkanaal af, waarmee je de Eems in Duitsland bereikt. Dit is de enige manier om via beschut binnenwater naar Duitsland - of wat ruimer gedacht: Berlijn- te varen. Tot voor kort moest je omvaren via Groningen om het Haren-Rütenbrockkanaal te bereiken, maar dat hoeft dus niet meer.

Er zijn nog andere opties richting Berlijn: de ‘zuidelijke route’ via de Rijn, het Wesel-Dattelnkanaal en het Dortmund Eemskanaal naar het Mittelandkanaal. Deze route heeft als nadeel dat je op de Rijn tegenstrooms vaart. Daarnaast is er de ‘noordelijke route’ via Groningen, de Dollard en Eems, die op een aantal plaatsen het karakter van echt open water heeft en daardoor alleen geschikt is voor zeewaardige schepen en schippers met het ICC voor kustwateren.

Het Haren-Rütenbrockkanaal is gegraven tussen 1870 en 1878 om de rivierschippers van Haren extra mogelijkheden te geven om te kunnen concurreren met de in die tijd sterk opkomende spoorwegen. Tegenwoordig staat het gehele kanaal inclusief kunstwerken en bouwwerken onder monumentenzorg.

Rondje Veenkoloniën

Maar je hoeft de Veenvaart uiteraard niet uitsluitend te gebruiken om naar Duitsland te varen: met dit kanaal kun je ook een vaarlus maken die helemaal in Nederland blijft. Zo is dankzij de Veenvaart een ‘rondje Veenkoloniën’ mogelijk via het Noord-Willemskanaal, de Drentse Hoofdvaart, de (Verlengde) Hoogeveense Vaart en een van de drie kanalen tussen Ter Apel en het Winschoterdiep. Onderweg doe je steden als Groningen, Assen en Meppel aan, maar ook kleinere plaatsen als Bourtange en Winschoten. Het landschap op de oevers is zeer gevarieerd en het vaarwater is vergeleken met veel andere watersportgebieden heerlijk rustig.

Download de Veenvaart route