Varen langs Brabantse steden

Breda-Tilburg-'s-Hertogenbosch

Een vaartocht over de Brabantse kanalen krijgt al gauw het karakter van een stedentrip. Geen wonder als je bedenkt dat Breda, Tilburg en 's-Hertogenbosch direct aan het water liggen.

Download de pdf vaarroute Brabantse steden

Charme

Voor de meeste mensen zullen de aantrekkelijke steden van Noord-Brabant de voornaamste reden zijn om een vaartocht over de Brabantse kanalen te maken. En dat is niet voor niets. Breda koppelt een oergezellige, oude binnenstad aan een rijk verleden vol belegeringen, waarin stadskastelen zoals het Spanjaardsgat een belangrijke rol in speelden. Wat Tilburg aan stedenschoon tekort komt, maakt de stad weer goed door zijn bedrijvigheid en gezelligheid. Ook heeft de stad een paar zeer interessante musea. Toppunt van Brabantse charme is wellicht ’s-Hertogenbosch, waar het Bourgondische Brabantse leven bijna spreekwoordelijk is. Tussen de steden ligt meestal maar een paar uur varen, alleen de afstand Tilburg-’s-Hertogenbosch is over het water wat langer. Maar dankzij diverse aanlegplaatsen onderweg is dit traject ook prima in twee dagen te doen.

Niet alleen steden

Omdat het zo voor de hand ligt om in Brabant van stad naar stad te varen, zou je haast vergeten dat tussen deze steden het Brabantse platteland ligt. Op veel plekken, met name aan het Wilhelminakanaal, vaar je door een bijzonder vriendelijk en bosrijk landschap, waar je prima kunt wandelen of fietsen. Safari- en attractiepark Beekse Bergen vormt een bijzondere tussenstop en beschikt over een eigen beschut gelegen jachthaven. Vooral rond het mooie dorpje Oirschot, dat op zichzelf al de moeite waard is, liggen mooie bos- en heidegebieden.

Breda

Veel bezoekers Breda bekijken de stad voornamelijk vanaf een van de vele terrassen van de stad. Helemaal niet zo’n gek idee, de mooiste delen van de stad rond de Grote Markt zijn bezaaid met terrassen. De totale oppervlakte van de Havermarkt is zelfs gevuld met terrasjes, die alleen onbevolkt zijn als het regent. Een minder gebruikelijk gezichtspunt, maar een heel mooie manier om overzicht te krijgen is om de stad ‘van bovenaf’ te bekijken: vanaf de 79 meter hoge toren van de Grote of Onze-Lieve-Vrouwekerk. Je kunt dan meteen ook een blik werpen op het binnenste van de toren, zodat je het mechaniek van het prachtige carillon van dichtbij kunt bezichtigen. De kerk ligt in het meest sfeervolle deel van de binnenstad. Hier tref je, behalve de Grote Markt, ook de meeste winkelstraten aan. Vooral op marktdagen dinsdag en vrijdag heerst op de straten en pleinen van deze buurt een gezellige drukte.

Een tip voor rustzoekers in de binnenstad is om even een bezoekje te brengen aan het 16e-eeuwse Begijnhof, waar 29 kleine huisjes rond een kruidentuin gegroepeerd zijn. Verspreid over de stad heeft Breda drie stadskastelen, waarvan het Spanjaardsgat het meest in het oog springt. Het Spanjaardsgat, gelegen tegenover de passantenhaven, speelde als waterpoort een sleutelrol in de verdediging van de stad, bijvoorbeeld tijdens de Tachtigjarige Oorlog. Er vlakbij staat het Kasteel van Breda. Hier is sinds 1826 een militaire academie in gehuisvest. Het derde stadskasteel is Kasteel Bouvigne, dat te midden van siertuinen en een waterpartij een eindje buiten het centrum staat.

Breda is ooit ontstaan aan de samenvloeiing van twee riviertjes, de Mark en de Aa. Op deze gunstige plek werd een castellum gebouwd, waaromheen een stad groeide. In een breder deel van de Mark ontstond een haven, die in 1965 is gedempt om plaats te maken voor onder meer een parkeergarage. Gelukkig werd in 2007 is de haven weer uitgegraven in het kader van een project om de leefbaarheid van de binnenstad te verbeteren. Sinds vorig jaar zijn er zelfs passantenplekken in de oude haven.

's-Hertogenbosch

Hoewel ’s-Hertogenbosch bepaald niet de grootste stad van Noord-Brabant is, spreekt de stad wel het meest tot de verbeelding, dankzij de bijna spreekwoordelijke Brabantse gezelligheid. Dwalend over de straten en pleinen van de stad valt op dat je hier op veel plaatsen Bourgondiër in Nederland kunt wanen, want de dichtheid aan restaurants en cafés in de binnenstad is groot. Op de Markt, met zijn vele terrassen uiteraard het middelpunt van de stad, staat de Moriaan, een van de oudste stenen huizen van Nederland, waarvan de oudste delen uit de dertiende eeuw stammen. Aan de andere kant van het plein staat het stadhuis uit de zestiende eeuw. In de wat stillere buurten net buiten de omgeving van de Markt lijken de straten allemaal wat ouder, smaller en bochtiger te zijn. Op veel plaatsen zijn de bejaarde huizen over het water van een riviertje gebouwd. Deze Binnen-Dieze loopt onder grote delen van de binnenstad door. Een rondvaart over dit opmerkelijke riviertje is voor iedereen die geen overmatige angst voor spinnen heeft, een absolute must.

Jeroen Bosch is uiteraard de meest bekende Bosschenaar. In 2016 is het 500 jaar geleden dat hij stierf; het Noordbrabants Museum trilt nog na van de succestentoonstelling. Bosch’ nalatenschap bestaat uit schilderijen bevolkt door de meest wonderlijke figuren. Het bekendste gebouw van de stad is de Sint-Janskathedraal, te vinden aan de Parade. Deze kerk is mede beroemd om zijn buitenkant met enorme hoeveelheid beelden van fabeldieren en potsenmakers, vaak in de stijl van Jeroen Bosch.

Vestingstijl

Minder bekend van ’s-Hertogenbosch is dat het een van de grootste vestingen van ons land is. Op veel plaatsen is dit nog goed te zien, bijvoorbeeld bij de Citadel op de kruising van de Zuid-Willemsvaart met de Dommel en de Aa. Aan de Zuidwal zijn de vestingwerken nog behoorlijk intact en het bijzondere van deze locatie is dat de vestingwallen hier direct grenzen aan het groene buitengebied. Wellicht heeft deze situatie hedendaagse architecten geïnspireerd tot een nieuwe wijk in ‘vestingstijl’: langs de Gekanaliseerde Dieze bij Sluis Engelen verrees de Bossche nieuwbouwwijk Haverleij, waar iedereen in een kasteel of vesting woont.

Kanalenland

De steden Breda, Tilburg en ’s-Hertogenbosch liggen alle drie direct aan het vaarwater. De route langs de drie steden, zoals te zien op het kaartje, is in totaal 144 km lang. Breda is te bereiken via de Mark, een riviertje dat dwars door de binnenstad loopt en als Mark en Dintel westwaarts loopt richting het Volkerak. Het Markkanaal zorgt oostwaarts voor de verbinding met het Wilhelminakanaal. Breda heeft mooie nieuwe aanlegplaatsen in het centrum. Sinds een paar jaar kun je aanleggen aan de Nieuwe Prinsenkade, maar vanaf vorig jaar kun je ook tot voorbij de Hoge Brug varen. Hiermee is het mogelijk geworden om (met een maximale doorvaarthoogte tot 3,20 m) in de Haven van Breda te overnachten.

Tilburg ligt aan het Wilhelminakanaal, dat als vaarweg tussen de Amer en Zuid-Willemsvaart ligt. Vanaf het kanaal zie je niet veel van de stad, dus kun je het beste bij kilometerpunt 27 afslaan naar de Piushaven, waar je vlak bij het centrum kunt aanleggen. Over het kanaal naar de Piushaven liggen twee beweegbare bruggen, die op doordeweekse dagen plus zaterdag ieder heel uur bediend worden, maar op zondag om de twee uur. Verderop aan het Wilhelminakanaal liggen nog een paar prima mogelijkheden voor een tussenstop.

Even voorbij Tilburg ligt Safaripark de Beekse Bergen, met eigen jachthaven in ‘t groen. Ongeveer 15 km verderop ligt een van de mooiste dorpen van Brabant direct aan het kanaal: Oirschot. Het centrum is ronduit schilderachtig, met een groot, centraal gelegen plein waaraan behalve een imposante kerk ook gezellige terrassen te vinden zijn. Vlakbij de plek waar het Wilhelminakanaal de Zuid-Willemsvaart kruist, bij Aarle-Rixtel, liggen aanlegplaatsen aan een doodlopende kanaalarm. ’s-Hertogenbosch ligt zowel aan de Zuid-Willemsvaart als - sinds een paar jaar - het Máxima kanaal. Sinds de opening van het Máximakanaal is de passantenhaven van de stad in de praktijk alleen nog te bereiken via de Gekanaliseerde Dieze. De passantenplaatsen liggen in de Dommel, direct bij het centrum. 

Tilburg

Tussen collega-Brabantse steden met een mooi oud centrum is Tilburg een vreemde eend in de bijt. Verwacht hier geen middeleeuwse geveltjes en intieme pleintjes, maar een modern centrum, waar gelukkig op veel plaatsen toch ook voldoende gezelligheid is te vinden. Tilburg is immers een (studenten)stad waar regelmatig een feestje te vieren valt. Door de ligging van Tilburg, te midden van een landschap waarin veel schapen geteeld werden, ontwikkelde de stad zich tot een centrum van textiel industrie.

Aan het einde van de negentiende eeuw stonden er niet minder dan 125 wolfabrieken in Tilburg. Niet lang daarna volgde een neergang en halverwege de twintigste eeuw was de textielnijverheid bijna geheel verdwenen. Op veel plaatsen staan nog oude fabriekspanden, vaak omgebouwd tot museum of winkelcentrum. Een van de opvallendste gebouwen in de binnenstad is het Paleis-Raadhuis aan het Stadhuisplein. Dit romantische bouwsel werd gebouwd voor Koning Willem II, die dol was op Tilburg, maar overleed vlak voordat het gebouw gereed kwam. Hierdoor kreeg het gebouw een nieuwe functie als Rijks-HBS. Vincent van Gogh was een van de eerste leerlingen op deze school.

Handige producten bij de vaarroute

Met de ANWB Waterkaarten en Wateralmanak 2 ben je op de hoogte van alle vaargegevens en brug- en sluistijden.