Sleedoorns in het Vechtdal

Nederland, Overijssel, Hardenberg

In Natuurreservaat de Rheezermaten, in de Noordoosthoek van Overijssel, is de lente volop aanwezig. Dat heeft alles te maken met de diversiteit van het landschap, want hier, in het Vechtdal, is de bodem niet overal vlak. De Vecht heeft gezorgd voor reliëf in de vorm van rivierduinen. De route doorkruist Natuurreservaat de Rheezermaten en de steile rivierduinen van de Rheezerbelten. Bos, weidelandschap en duinen zijn de belangrijkste hoogtepunten. Daarbij horen de witte pracht van de sleedoorn, klepperende ooievaars, kwakende kikkers, bloeiende blauwe zegge en de vrolijke lach van de groene specht.

De route start bij Natuuractiviteitencentrum De Koppel (Vechtstraat 8, 7772 AX  Hardenberg, www.dekoppel.com) en is bewegwijzerd door middel van wandelkeuzepunten, samen met een kleuraanduiding. 

Keuzepunten en routekleur:
F25 (oranje) - F24 (oranje) - F12 (oranje) - F11 (oranje) - F13 (blauw) - G36 (paars; linksaf) - G35 (paars) - G20 (grijs) - G21 (paars) - G34 (paars, bospad) - G31 (paars) - G30 (blauw; rechtdoor) - F10 (blauw, voor de grote weg reachtsaf) - F11 (oranje) - F12 (oranje) - F24 (oranje) - F25

In Natuuractiviteitencentrum De Koppel is van alles te zien en te doen, vooral voor kinderen. Deskundige vrijwilligers beantwoorden uw natuurvragen, evenals de boswachter uit het Vechtdal die elke eerste woensdagmiddag van de maand in de Koppel is. Er zijn regelmatig natuurexposities. Zwaluwen vliegen al vroeg in de lente af en aan en met wat geluk zwemmen er forellen in de vistrap voor het gebouw. In de Koppeltuin zijn bijzondere planten uit het Vechtdal te zien zoals de grote ratelaar en de echte koekoeksbloem, plus de beschermde steenanjer en de lange ereprijs. Bijzonder: het insectenhotel dat bijen, hommels en wespen herbergt om ze beter te kunnen bestuderen.

De route komt aan de overkant van de Vecht pas goed op gang. In de eerste weken van april overheerst langs de waterkanten het heldere voorjaarsgeel van paardenbloem en boterbloem, iets later in april gevolgd door het lichte paars van de pinksterbloem. Allerlei voorjaarskruiden en vroege bloesems vullen het Vechtdal met hun geuren. Het pad loopt langs een dode arm van de Vecht. In de poelen en stukjes open water wemelt het van de kikkers die al naar gelang de weersomstandigheden luidruchtig kwaken of hartgrondig zwijgen.

De Rheezermaten zijn van oudsher natte hooilandjes. Doordat er gehooid werd en wordt is de grond steeds verder verschraald: de ideale voorwaarde voor de vele kruiden en andere zeldzame plantjes die er groeien. In de Rheezermaten en de Weerribben (Noordwest-Overijssel) groeien dezelfde planten, omdat beide gebieden uit vochtige, veenachtige bodem bestaan. In april en mei bloeit de blauwe zegge, maar ook de ronde en de noordse zegge zijn wijdverbreid in de Rheezermaten. Zegge is een mooi, ijl plantje, een grassoort. De vrij zeldzame knoflookpad zit goed verstopt in de oude Rheezermaten, aan de voet van de Rheezerbelten. U ziet hem waarschijnlijk niet, maar misschien ruikt u hem wél want als er gevaar dreigt, scheidt zijn huid een knoflookachtige geur af. De vele insecten oefenen niet alleen een grote aantrekkingskracht uit op amfibieën, maar ook op allerlei vogelsoorten. Als broedgebied voor weidevogels is het hier te nat, die broeden liever op de wat hoger gelegen nieuwe Rheezermaten, waar in het voorjaar de kievit en de grutto regelmatig te zien en te horen zijn. Veilig achter een hek lopen Schotse hooglanders, die ervoor zorgen dat het gebied open blijft, want deze runderen eten bijna alles en zijn gek op jonge boompjes en struiken.

De groepjes sleedoorns die in maart en april kleur geven aan de Rheezermaten lijken van een afstandje een beetje op besneeuwde heuvels. De sleedoorn wordt vaak verward met de meidoorn, maar er is een ezelsbruggetje om dat te voorkomen: de sleedoorn bloeit meestal vóórdat het blad zichtbaar is. De meidoorn komt later in bloei en pas als hij al duidelijk zichtbare bladeren heeft. In de middeleeuwen plantte men sleedoorns als effectieve bescherming tegen ongewenste bezoekers. Het hout van de sleedoorn is spijkerhard en kan slechts machinaal bewerkt worden. Vanwege de scherpe doorns laten grote grazers de heester ongemoeid, maar tegen de ongebreidelde eetlust van de rupsen van de meidoornstippelmot is hij niet altijd bestand.

De Rheezerbelten zijn rivierduinen, ontstaan door zandafzettingen langs de Vecht. Omdat de grond arm is, bloeien er andere plantensoorten dan in het omliggende land en groeien er nauwelijks hoge bomen. Zij zijn het domein van de tuinfluiter, de bonte vliegenvanger, de zwartkop en de groene specht, die hun jongen volop kunnen voeren met insecten uit het lager gelegen moerassige gebied. Vooral in het vroege voorjaar, als de vogels beginnen te nestelen en de territoria verdedigd moeten worden, is het vogelgezang oorverdovend. De kans is groot dat u de harde lach van de groene specht boven alles uit hoort. De explosie van voorjaarswit in de Rheezerbelten komt van de Amerikaanse vogelkers en de krentenboompjes, iets later gevolgd door de vlier met zijn zwaargeurende bloemschermen. Van die bloemschermen kunt u een lekkere voorjaarslimonadesiroop maken.