Sterren kijken in Nederland

Kampioen januari 2018

De lange, donkere wintermaanden zijn ideaal voor sterrenkijken. Sterrendeskundige Govert Schilling vertelt er graag over. ‘Als je die gigantische sterrenhemel ziet, besef je je dat ons piepkleine planeetje niets voorstelt.’

Tekst: Pauline Bijster

‘Als je de sterren goed wilt zien in Nederland, moet je weg van het licht’, zegt wetenschapsjournalist Govert schilling. In de Randstad is het lastig om een mooie sterrenhemel te zien. ‘Zorg dat je flink buiten de bebouwde kom bent. Weg van lantarenpalen. Wat bomen om je heen kunnen helpen om te zorgen dat het licht uit de verte niet meer storend is.’ Hij praat bevlogen over zijn hobby (en inmiddels werk): sterren. ‘een echt goede sterrenhemel zien, met duizenden sterren, is heel indrukwekkend. Het is een universele schoonheid, zoiets wat niemand niét mooi vindt. Net als een prachtige, rode zonsondergang of een grote waterval, het is alles- overstijgend.’

Sterren kijken in een donkere polder

Zo aardedonker als het honderd jaar geleden was, is het nergens in Nederland meer. Toen wist iedereen nog hoe mooi de sterrenhemel was. Dat is achteruit gegaan. Mensen houden zich nauwelijks nog bezig met het sterrenspektakel, dat zich iedere heldere nacht boven onze hoofden voltrekt. schilling: ‘Toch kun je op een donkere nacht op een goede plek in Nederland nog steeds honderden sterren zien. en als je op een perfecte plek staat, wel duizend. De Melkweg kun je ook zien.’ Hij noemt goede plekken: de achterhoek, en onbebouwde stukken in Drenthe en in Friesland, op sommige plekken in Zeeland, vanaf de Waddeneilanden. Ook vanuit de Flevopolder kun je er nog best veel zien. ‘Als je het weiland ingaat en wegblijft van autolichten.

Het mooiste aan sterren kijken

Het was 1972 toen Govert schilling als jonge jongen een sterrenkijkavond bezocht en voor het eerst door een telescoop de planeet saturnus zag. schilling: ‘Dat was zo mooi, toen was ik verkocht.’ Hij ging boeken lezen en voor een eigen telescoop sparen en later ging hij over sterren schrijven. ‘Elke heldere nacht ging ik naar buiten, om de sterren en de planeten te bekijken. Dat doe ik nu niet meer, maar als ik nu ’s avonds buiten ben, kijk ik wel automatisch even omhoog. Hoe staan ze er vandaag bij? Dat gaat, denk ik, nooit meer over.’

Het fijnste aan de sterren bekijken ’s nachts, behalve dat het heel mooi is, is dat ze er altijd zijn, vindt schiling. Het is betrouwbaar en het staat los van alles wat op aarde gebeurt. ‘Het relativeert dingen’, zegt hij. ‘Het zet dingen in perspectief, want het is zo gigantisch groots en ver weg, dat je beseft dat ons gedoe op aarde eigenlijk nauwelijks iets voorstelt.’ Alsof je zelf even de ruimte invliegt, even loskomt van de dagelijkse sores. ‘Als je op een donkere nacht op een goede plaats de gigantische sterrenhemel ziet, realiseer je je dat wij ons maar aan het uitsloven zijn op een piepklein niets-toedoend planeetje in een heel, heel groot heelal. Ik denk dat het veel mensen goed zou doen, om dat af en toe te beseffen.’

Sterrenbeelden herkennen

Veel mensen kennen de Grote Beer, en ook nog wel het sterrenbeeld Orion. In de herfst is Cassiopeia goed te zien. In totaal bestaan er 88 sterrenbeelden, ongeveer een derde ervan kunnen we vanuit Nederland goed waarnemen. Als je op een donkere plek staat en je doet je best met een sterrenkaart, leer je ze goed herkennen, zegt sterrendeskundige Govert Schilling. ‘Het is niet moeilijker dan de plaatsnamen van Groningen uit je hoofd leren.’ 

Sterrenwachten

Er zijn in Nederland tientallen sterrenwachten, verspreid door het hele land. Zij zijn wekelijks of tweewekelijks een avond open voor publiek. Er zijn dit jaar ook weer Landelijke Sterrenkijkdagen georganiseerd door sterrenwachten, planetaria en amateursterrenkundigen. 
Actueel sterrennieuws vind je op Alles over sterrenkunde

Bekijk de sterrenwacht-uitjes van Land van ANWB