Test: 50 wc's langs de snelweg

Schoon genoeg!

Steeds vaker moet je betalen voor toiletten langs de snelweg. Hoef je dan ook niet meer te vrezen voor een smerige pot? De Kampioen dook erin...

Tekst Joris van Drooge onderzoek Els Punt

Ons vorige onderzoek van snelwegtoiletten vond plaats in 2008. Toen zat geen enkele wc verscholen achter een betaalpoortje. Nu moesten we bij 30 van de 50 onderzochte pompstations de portemonnee trekken om te kunnen toiletteren. Sommige automobilisten vinden dat onhandig, omdat je altijd kleingeld bij je moet hebben. Toch heeft zo’n toilet nieuwe stijl zeker ook voordelen. Om te beginnen de ingang die vrijwel altijd ín de tankshop zit. Je hoeft dus niet meer – koud, onveilig, donker of gewoon onprettig – buitenom naar het toilet. Of nog irritanter, eerst een sleutel te vragen bij de kassa.

Kalksporen en bacteriën

Zijn betaalde wc’s ook schoner dan de gratis variant? Om dat te achterhalen onderzochten wij de dames- en herentoiletten op twee aspecten: microbiologische en optische hygiëne. Die ‘optische schoonheid’ beoordelen we vooral met de ogen. Zijn pot en bril goed gereinigd? Zitten er kalksporen in de pot, vuil onder de wc-bril of is er sprake van vieze randen? Werken alle kranen en lichten? Kort gezegd: worden de dagelijkse schoonmaakbezigheden én periodiek onderhoud goed en grondig uitgevoerd. Toch zie je de echte viezigheid niet met het blote oog: micro-organismen. Zo kan een toilet dat brandschoon oogt, toch een broeinest van bacteriën zijn. Om de microbiologische gesteldheid te controleren, lieten we monsters van deurklinken, wc-brillen, kranen en babyverschoonkussens analyseren in een laboratorium. Daar werden ze onderzocht op aanwezigheid van micro-organismen. Specifiek werd er gekeken naar de aanwezigheid van E-coli en enterobacteriën. Beide beruchte ziekmakers, die je niet op je handen wilt hebben wanneer je na toiletbezoek nog een broodje gezond koopt bij de tankshop.

Schoner door betalen?

De resultaten van het onderzoek stemmen positief. Het aantal microbiologisch vieze toiletten (waar dus te veel bacteriën zijn) is gedaald van 22% in 2008 naar 6% in 2014. De resultaten van het onderzoek stemmen positief. Het aantal microbiologisch vieze toiletten (waar dus te veel bacteriën zijn) is gedaald van 22% in 2008 naar 6% in 2014. Wat optische schoonheid betreft waren de prestaties ook goed: de staat van 52% was goed tot uitstekend. In 2008 was dat percentage nog maar 37%. Het meeste vuil zagen we op plafonds en roosters, gevolgd door de vloer. De opkomst van de betaaltoiletten lijkt bij te dragen aan de goede resultaten. Want vooral die categorie scoort goed: 17 van de 30 betaaltoiletten waren zowel optisch als microbiologisch schoon tot zeer schoon. Bij de gratis toegankelijke waterplekken was dat aandeel veel lager. Daar haalden slechts 5 van de 20 een dikke voldoende op beide criteria, de rest was matig schoon tot vies. 4 van de 50 pompstations hadden een topscore voor zowel microbiologisch schoon als optisch schoon. Dat zijn allemaal betaaltoiletten. En van de 8 slechtst scorende wc’s, zijn er 7 gratis toegankelijk. De gevreesde e-coli bacteriën werden nergens in een te hoge concentratie aangetroffen. Enterobacteriën, een groep waartoe o.m. salmonella-bacteriën behoren, was in vier van de 50 onderzochte toiletten te veel aanwezig. In alle vier gevallen op de kraan.

Pas op de kraan!

Waar zitten nu de meeste bacteriën? Veel mensen zullen waarschijnlijk denken: op de bril. Niet geheel ten onrechte, gezien de activiteiten die plaatsvinden rond die plek. Toch blijkt dat niet het geval. Van de hygiënemonsters die werden genomen op kraan, deurklink en bril, bleken die van de kraan het viest. 10 van de 24 kranen die je met de hand moet bedienen, bevatten té veel bacteriën. Tegenover 8 van de 100 brillen en 2 van de 28 onderzochte papieren doekje en de bril schoon te maken met toiletcleaner, indien aanwezig. En natuurlijk was je je handen grondig, gebruik altijd veel zeep.

Bewaar de bon
De tijden van het schaaltje van de toiletjuffrouw (m/v) zijn voorbij. Slechts bij 2 van de 50 stations konden we nog een – overigens vrijwillige - bijdrage neerleggen voor de sanitaire medewerkers. 18 stations deden het gratis, en bij 30 van de 50 stations kom je het toilet pas binnen na betaling van € 0,50 bij een poortje. In ruil voor dat bedrag krijg je een tegoedbon van gelijke waarde voor de tankshop. Niet weggooien dus. (Behalve bij Gulf Zwartewater aan de A67, want daar betaal je puur voor het toiletbezoek). Handig om te weten: bij BP kun je de bon uitsluitend besteden bij het betreffende station. Bij Shell, Texaco en Esso kun je de bonnen binnen drie maanden ook bij andere stations van die keten inleveren.

Beter voor de baby
Zelfs baby’s profiteren van de toiletten nieuwe stijl. Verschoonkussens zijn in de meeste betaaltoiletten aanwezig en troffen we daarom vaker dan bij ons onderzoek in 2008. Ook fijn voor de allerjongsten is dat de ruimtes doorgaans schoner zijn. Maar niet altijd: waar kussens aanwezig zijn hebben we ze laten controleren op de aanwezigheid van bacteriën. 2 van de 31 onderzochte verschoonplekken waren niet schoon genoeg, om precies te zijn bij Sandelingen-Oost (A16) en Gulf Zwartewater (A67). Wil je zeker zijn van je zaak, neem dan zelf een handdoek mee om de baby op te leggen.

Mannen minder schoon
Ons onderzoek was tevens een uitstekende manier om te kijken wie schoner zijn: mannen of vrouwen. De uitkomst was ondubbelzinnig, maar niet heel verrassend: mannen zijn minder schoon. Zo waren 6 van de 10 te vieze kranen te vinden in het herentoilet. Evenals 7 van de 8 vieze toiletbrillen en beide microbiologisch besmette deurknoppen tussen tankshop en toilet. Ook de gevreesde remsporen troffen we alleen aan bij de heren en de muren waren daar vaker ‘versierd’ met graffiti. De damestoiletten waren in alle opzichten schoner.

Conclusie

In vergelijking met ons onderzoek in 2008 is het gemiddelde snelwegtoilet flink verbeterd. Door de komst van betaaltoiletten bij onder meer Shell, BP en Texaco is er duidelijk meer aandacht voor schoonmaak, onderhoud en faciliteiten. Vroeger leken toiletten vooral een noodzakelijk kwaad voor benzinestations, maar tegenwoordig is het een belangrijk onderdeel van de service. Beste pleitbezorger voor de betaaltoiletten is station Hondsiep (A73). In 2008 nog het twee na vieste van ’s lands snelwegen, inmiddels behoren de toiletten daar tot de schoonste van Nederland: samen Texaco Twaalfmaat (A9), Shell De Andel (A12) en Shell Hogewei (A325). Smerige potten zijn er ook nog steeds. Texaco Steelhoven (A59) haalde de laagste score. Als de nood niet al te hoog is, kun je daar beter een dot gas geven en doorrijden tot de volgende pomp.

Hoe getest?

We hebben grotendeels dezelfde benzinestations bezocht als in 2008. Alle toiletten werden tweemaal incognito bezocht. Eenmaal door laboratoriummedewerkers en eenmaal door ANWB-onderzoekers. In beide gevallen werd de optische hygiëne beoordeeld van zowel mannen- als damestoilet. De laboranten namen ook nog monsters van wc-bril, kraan, deurknop en babyverschoonkussen. De resultaten betreffen momentopnames van de microbiologische en optische hygiëne van de toiletten.

Lees de test, inclusief alle testresultaten

Lees de reacties van een aantal deelnemende bedrijven