Reportage: Wit, rosé en rood in de regenboognatie

ANWB samen met South African Tourism

Wijnschrijver Harold Hamersma en schrijver Ronald Giphart reisden met een tv-ploeg door Zuid-Afrika, op zoek naar de geschiedenis en de toekomst van de wijnbouw in dat land. Over de wijn die Napoleon dronk op zijn sterfbed tot wijnen die worden geproduceerd in town-ships — en alles daar tussenin.

Tekst: Harold Hamersma en Ronald Giphart

Weinig plekken op aarde zijn zo imposant als de top van de Tafel-berg, met het uitzicht op de vibrerende Zuid-Afrikaanse metropool Kaapstad. Aan het begin van een enerverende reis langs wijnvelden en gastronomische hotspots stonden we ons te vergapen aan het uitzicht op een wereldstad die er zonder Nederlandse voorouders niet zou zijn geweest. Rond 1650 wilde de VOC bij de weerbarstige Afrikaanse zuidkaap een verversingspost opzetten voor schepen op doortocht naar de Oost. Scheepschirurgijn Jan van Riebeeck, aangesteld om de missie te leiden, moest iets doen aan de scheurbuik onder zijn manschappen en daarom begon hij in de nabije omgeving van zijn post groente en fruit te telen. Waaronder druiven. 

Geweldige wijnen

En dat is waarom wij hier nu zijn, want niemand had kunnen vermoeden dat de wijnstokken van Van Riebeeck — waarvan de eerste in 1655 werden geplant op de plek waar nu het stadion van Ajax Capetown staat — het begin zouden zijn van een van de meest toonaangevende wijnlanden ter wereld. De eerste wijnen die Van Riebeeck produceerde van ‘druiven ergens uit het westen van Frankrijk’ waren volgens de annalen ‘slechts goed genoeg om de darmen mee te reinigen’, maar dat hield de opmars niet tegen. Ruim driehonderdvijftig jaar later is Zuid-Afrika het zevende wijnland ter wereld en het tweede wijnland in Nederland. Voor ons reden om een tocht door Zuid-Afrika te maken. Tijdens onze reis bezochten we vele beroemde wijnhuizen en illustere wijnstreken. Een daarvan was de wijngaard Constantia, ooit opgezet door de eerste Nederlandse gouverneur, Simon van der Stel, een man naar wie ook de latere wijnhoofdstad Stellenbosch is vernoemd. De plek waar Constantia verrees bleek uitermate goed geschikt om geweldige wijnen te maken. Van der Stel stortte zich op de productie van een zoete variant, die in rap tempo de wereld veroverde. Zijn Vin de Constance — een rijke, lustige, gelaagde dessertwijn die zijn weerga in de wereld niet kende — raakte zo populair dat zelfs de Franse veldheer Napoleon er dagelijks een flesje van genoot, tot aan zijn sterfbed op Elba aan toe. En nog steeds is Vin de Constance een van de felst begeerde zoete wijnen ter wereld.

Strijd en splendeur

Zuid-Afrika had verder ook alles in zich om een ideaal wijnland te worden. Met de oudste geologie van de wijnmakende wereld en een veelzijdiger terroir dan Frankrijk worden de Zuid-Afrikaanse wijngebieden zelfs wel de mooiste ter wereld genoemd.  Vooral chenin blanc, de bekendste en inmiddels de meest aangeplante witte druif aldaar, stoomde het land op in de vaart der wijnvolken en in 1925 ontwikkelden onderzoekers van de Universiteit van Stellenbosch een volstrekt eigen druif, de pinotage, heden ten dage de nationale trots die tekent voor unieke rode wijnen.

Het bleek voor ons en onze ploeg ondoenlijk om door Zuid-Afrika te reizen en ons niet te vergapen aan de splendeur van het land en ons tegelijkertijd niet te laten raken door de strijd die zovelen hebben moeten voeren, over de slavernij en de verschillen tussen bevolkingsgroepen. Zo bezochten we Vergelegen, een verpletterend mooi landgoed dat ooit werd uitgebaat door de tweede gouverneur, Willem Adriaan van der Stel (zoon van Simon). De historie van deze plek kent wel degelijk zijn zwarte bladzijden, maar die worden door niemand gebagatelliseerd.

Wijn uit de township

Na bezoeken aan andere bijzondere plaatsen — onder andere het domein van Franz Beckenbauer in Swartland en het estate van een grote vaderlandse vleesfabrikant — kwamen we terecht op misschien wel de meest imposante plek: een wijngaard midden in een township.

Townships horen bij Zuid-Afrika, hoewel de aanwezigheid van deze sloppenwijken — een uitvloeisel van de vermaledijde apartheid — natuurlijk tot op de dag van vandaag beschamend is. In Langa, een township bij Kaapstad ontmoetten we boer Manelesi Mapukata, die misschien wel de meest logische plek voor zijn wijngoed had gekozen: zijn eigen wijk. Hij hoorde bij een groep andere zwarte wijnmakers die midden tussen hun provisorische huizen kleine veldjes met druifstokken onderhielden. Natuurlijk is de opbrengst van hun druiven nog niet groot genoeg om vele flessen te vullen, maar genoeg om The Township Winery een interessante speler te maken.

Acht afleveringen, vijftien dagen, ruim twintig wijngaarden en tien gastronomische hotspots verder waren we terug in Kaapstad en keken we met de voltallige crew naar de Tafelberg, waar een wolkendek op de berg lag (het befaamde ‘Tafelkleed’). Met een allerlaatste glas wijn in de hand stelden we vast dat het onmogelijk is om langs de wijnvelden van de Regenboognatie te reizen en niet geraakt te worden door schoonheid én het achterliggende verhaal van de geschiedenis.

Nu kijken: De Wit, Rosé & Roodtrip

In een nieuw seizoen van 'De Wit, Rosé & Roodtrip' gaan schrijver Ronald Giphart en wijnjournalist Harold Hamersma op zoek naar de oorsprong en toekomst van wijn in Zuid-Afrika. Een memorabele roadtrip voert de enthousiaste wijnliefhebbers langs plekken als Stellenbosch, Franschhoek, Paarl en Kaapstad.

De Wit, Rosé & Roodtrip is iedere zondag te zien om 17.00 uur op 24Kitchen.

TIP: Bekijk alvast een preview van de eerste vier afleveringen.

Meer lezen over Zuid-Afrika

Speciaal voor jou geselecteerd