Roadtrip USA

Langs de mooiste muzieksteden

Sam Cooke, Muddy Waters, Aretha Franklin, Otis Redding, Isaac Hayes en natuurlijk Elvis Presley. Ze zijn hier allemaal geweest en muziekkenner Leo Blokhuis óók. Hij neemt ons mee naar het zuiden van de Verenigde Staten.

Het zuiden van de VS is het gebied van uitgestrekte landbouwgronden,wild overwoekerde bossen, kleine, lome dorpen en enorme moerassen bij de kust. Maar alles wat het gebied mist aan spectaculaire natuur, zoals die in het westen van de VS te vinden is, wordt ruimschoots gecompenseerd door de boeiende cultuur. De karaktervolle steden hebben allemaal een muzikale ziel. Dit is het land waar de blues begon. Jazz, soul, country, rock & roll; het heeft hier allemaal z’n oorsprong. De sporen liggen nog voor het oprapen en de lokale bevolking helpt je daar graag mee, want southern hospitality, het bestaat echt.

Blues in Clarksdale

Highway 61 loopt langs de Mississippi naar het zuiden. De weg wordt ook wel de Blues Highway genoemd. Spaans mos hangt aan de bomen langs de snelweg en waar hij Highway 49 kruist, ligt het beroemde Crossroads. Dit is het kruispunt waar volgens de overlevering blueslegende Robert Johnson zijn ziel aan de duivel verkocht in ruil voor briljant gitaarspel. Johnson is één van de grondleggers van de blues, een muziekstroming die in de juke joints en op de plantages hier in de staat Mississippi ontstond. Het kruispunt ligt bij Clarksdale. In het centrum van dit kleine plaatsje vind je Ground Zero, de juke joint van Morgan Freeman, waar elke avond live bluesmuziek wordt gespeeld. Op de porch zit overdag vaak een man met gitaar in de hand, een beetje koelte zoekend in de schaduw. Dikke kans dat hij publiek aan het ronselen is voor zijn show van die avond. Schuin tegenover de keet is het Delta Blues Museum, waar de restanten van de hut van Muddy Waters staan opgesteld. Het museum was lang een noodlijdend krot, tot ZZ Top het adopteerde en nieuw leven inblies. Sam Cooke, Ike Turner en John Lee Hooker, ze zijn allemaal in Clarksdale geboren. Niet ver van Clarksdale vind je Dockery Plantation, een deels fraai gerestaureerde plantage waar de eerste blueshelden op zaterdagavond hun opwindende show gaven. Charlie Patton, Son House en Howlin’ Wolf speelden er. Zij waren de pophelden van de vroege vorige eeuw. De plantage ligt er stil bij, maar de beheerder komt graag vertellen over de roerige tijden, toen hier duizenden arbeiders werkten.De contrasten zijn groot in het zuiden. Naast de sporen van het slavernijverleden en de armoede van de agrarische arbeiders, vind je in een plaats als Natchez het rijke  verleden van de plantagehouders. In protserige stijl, versierd met Griekse zuilen en smetteloos witte gevels, staan hier de landhuizen die ooit aan de landeigenaren toebehoorden.

Soul in Muscle Shoals

Vanaf Natchez loopt de historische route, de Natchez Trace, een pad dat ooit al door de Natchez indianen - in de VS spreekt men tegenwoordig van First Nations - werd aangelegd. Het slingert door bossen en over heuvels naar het noorden, tot aan Nashville. Je komt via deze schitterende weg vlak langs Muscle Shoals. Dit is op zich een onbeduidend plaatsje in het noorden van de staat Alabama, maar muziekliefhebbers kennen dit als een centrum van de soulmuziek. In de jaren zestig en de vroege jaren zeventig namen veel grote artiesten hier op in de Fame Studio, en later ook in de Muscle Shoals Sound Studio. Er is verder niet heel veel te bezichtigen in deze plaats en de eerste keer dat ik er kwam, keek de studiobaas van Fame – de studio staat er nog in volledig originele staat – zeer verbaasd op dat een Europeaan de moeite nam om naar zijn studio te komen. Inmiddels is, mede door de documentaire ‘Muscle Shoals’, de reputatie van het plaatsje en de muziek die er gemaakt werd veel beter. Fame is te bezichtigen en sinds vorig jaar is ook de Muscle Shoals Sound Studio weer te bezoeken. Je moet er gevoelig voor zijn, maar je komt dan op plekken waar Percy Sledge, Aretha Franklin, Wilson Pickett, Etta James, maar ook rockers als The Rolling Stones, Paul Simon en Bob Dylan hebben opgenomen.

Country in Nashville

Nashville, iets verder naar het noorden, is vooral bekend als het centrum van de countrymuziek. De stad pronkt daar terecht mee in het prachtige museum Country Music Hall of Fame and Museum. Je ziet en hoort hoe de country ontstond en in Nashville tot grote bloei kwam. Dat komt niet in de laatste plaats door de aanwezigheid van een radiostation dat een countryprogramma uitzond dat in het hele zuiden van de VS te beluisteren was: the Grand Ole Opry. Het oude Ryman theater, waar de show van 1943 tot 1974 vandaan kwam, is zeker een bezoek waard, net als Broadway met z’n vele clubs en bars waar de hele dag livemuziek wordt gespeeld. Net buiten het centrum, allemaal op loopafstand, ligt het voormalige Union Station. Het is tegenwoordig een hotel, maar loop vooral even de lobby binnen. Het gebouw ademt nog altijd de sfeer van de imposante treinreizen die je in de VS kon maken en achter de gastenbalie hangt de oude handgeschilderde vertrekstaat van de L&N, de trein die van Louisville naar Nashville reed. De spoorlijn is onsterfelijk bezongen in de klassieker ‘Riding on the L&N’, in ons land in 1969 een hit voor de Nederlandse Bintangs.

Rock & roll in Memphis

Vanuit Nashville rijd je in een paar uur naar Memphis aan de Mississippi. Juist vanwege de enorme invloed die de voormalige slaven op de stad hadden, is Memphis een mekka voor de muziekliefhebber. Ooit was Beale Street het bruisende centrum van de zwarte cultuur. Blues en jazz klonk uit de clubs, maar in de tijd van de  burgerrechtenbeweging en de opstand van een groot deel van de zwarte bevolking in de tweede helft van de jaren zestig, bulldozerde hetstadsbestuur een groot deel van dit uitgaanscentrum plat. Er rest nog een kleine strip, twee blokken, waar je onder andere BB King’s Blues Club vindt. BB King begon hier in Memphis ooit als discjockey bij het eerste Amerikaanse radiostation dat alleen maar zwarte muziek draaide, WDIA. Op Beale Street raakte de jonge Elvis Presley onder de indruk van de zwarte muziek en maakte daar zijn blanke variatie op. Het bleek het zetje te zijn dat de rock & roll nodig had, want met Elvis oversteeg de muziek de grenzen van huidskleur en werd een wereldwijd fenomeen. De Sun Studio, waar Presley zijn eerste plaatopnamen maakte, is nog in geheel originele staat te bezichtigen. Het pand is zo klein dat je er alleen ‘guided tours’ kunt doen, maar de gidsen zijn steevast grappig, welbespraakt en zeer deskundig. Ook het woonhuis van Presley, Graceland, ligt onberoerd aan de zuidkant van Memphis. De sfeer is hier veel meer uitgelaten, er zijn allerlei tentoonstellingen rond het landhuisje te bezichtigen en alles doet denken aan een pretpark, maar toch is een wandeling door Elvis’ voormalige woonkamer, langs zijn keuken, zijn werkkamer en uiteindelijk zijn graf in de tuin onvergetelijk. Ook in het zuiden van Memphis – niet de buurt waar je je auto langs de kant van de weg zet voor een wandelingetje door de woonwijk – lag ooit de befaamde Stax-studio. Stax was in de jaren zestig met artiesten als Otis Redding, Sam & Dave en Isaac Hayes de zuidelijke tegenhanger van Motown uit Detroit. De studio was gevestigd in een oud theater, maar nadat het label in 1975 failliet ging, verkrotte het gebouw. In de jaren negentig werd het gekocht door een naburige kerk die de ruimte wilde gebruiken voor een parkeerplaats van de gelovigen. Het pand ging plat en de eerste keer dat ik in de stad kwam trof ik een sneu, braakliggend stuk terrein op de plek waar ooit de meest geweldige muziek werd opgenomen.
Inmiddels is het theater herbouwd. Je mist het authentieke gevoel dat je in de Sun Studio onmiddellijk wel treft, maar  het Soulmuseum maakt een bezoek aan McLemore Avenue wel degelijk de moeite waard. Op een geweldige manier word je meegevoerd in de ontwikkeling van de soulmuziek.

Jazz in New Orleans

Een ander absoluut hoogtepunt is New Orleans. De stad ligt op een volstrekt onlogische plek, ingeklemd tussen de Golf van Mexico, Lake Ponchatrane, de Mississippi en het moerasgebied. Op een relatief klein stuk droge grond, moesten  door de eeuwen heen verschillende bevolkingsgroepen het maar met elkaar redden. First Nations, aangevoerde slaven uit Afrika, mensen uit de Caraïben en Europa, het maakte New Orleans een broeierige culturele smeltkroes. Hier  ontstond de jazz en de New Orleans Rhythm & Blues en in de kerk bloeide de gospel. Louis Armstrong, Mahalia Jackson, Dr. John, Fats Domino, het zijn allemaal kinderen van Crescent City. De stad werd gesticht door de Fransen, maar de Spanjaarden bouwden het mooie centrum met patio’s en romantische gietijzeren balkons. Natuurlijk wil je het feest op Bourbon Street meemaken als je in deze stad bent, maar ga ook een paar straten verder. In Frenchman Street, net buiten de beroemde French Quarter, wordt geweldige jazz gespeeld en in Treme, de oudste zwarte wijk van de stad, vind je clubs waar de geweldige Treme Brass Band een opzwepende mix van brassmuziek en hiphop speelt.

New Orleans is wat mij betreft de parel van het zuiden. Een stad met mooie architectuur – een zeldzaamheid in de VS – en barstensvol muziek. Een stad die natuurlijk zwaar werd getroffen door Katrina, maar een stad die zichzelf steeds weer zingend en musicerend uit de ellende lijkt te trekken. New Orleans is een plaats die na elk bezoek nieuwe energie en hoop geeft.

Dit vind je misschien ook interessant:

Praktische info over de Verenigde Staten
De 10 mooiste nationale parken
Tips voor je USA vakantie