Lauwersmeerroute

Nederland, Groningen, Ulrum

15
91
92
90
89
06
05
08
09
11
12
19
24
15

In het noordwesten van Groningen is het landschap de afgelopen decennia ingrijpend veranderd. In 1969 werd de Lauwerszee van de Waddenzee afgesloten. Vroegere zandplaten vielen droog en het Lauwersmeer bleef over. De afsluiting van de Lauwerszee was de laatste fase in een lange strijd tegen het water. Op de vroegere zeebodem van de Lauwerszee is de afgelopen decennia een uniek natuurgebied ontstaan, dat inmiddels de status van Nationaal Park heeft. Op de oude oost-west lopende kustlijnen, de hoogopgeslibde kwelderranden, werden kort na het begin van onze jaartelling de eerste wierden of terpen opgeworpen. Daarop ontstonden dorpen als Ulrum, Leens, Niekerk en Hornhuizen. Vanaf de middeleeuwen werd het land hier ingedijkt. In deze polders bepaalt de akkerbouw het beeld. te midden van de uitgestrektheid liggen karakteristieke dorpen met enkele bijzondere horecagelegenheden.

 

Ulrum heet op z'n Gronings 'Ollerom'. Het dorpje ligt op twee wierden en is bekend vanwege de kerkafscheiding in 1834. Dominee Hendrik de Cock kon zich niet verenigen met de vrijzinnige opvatting van de Nederlands Hervormde kerk. Hij kreeg waarschuwingen en door de staat werden als strafmaatregel zelfs dragonders (caveleristen) in zijn kerk ingekwartierd.De fraaie middeleeuwse kerk, waar deze drama's zich hebben afgespeeld, is nog steeds te bewonderen.

De Theefabriek is gevestigd in de voormalige kerk en pasto­rie van het pittoreske dorpje Houwerzijl. Het Theemuseum vertelt het verhaal van de thee, van plant tot drank. In de sfeer­volle theeschenkerij kan men kiezen uit maar liefst driehonderd verschillende soorten thee, variërend van ijsthee tot thee met een tic of met slagroom. In de bijbehorende theewinkel zijn naast de vele theesoorten allerlei theeattributen te koop (Hoofdstraat 15, www. theefabriek.nl).
Het dorp Houwerzijl is ontstaan als een klein handelshaventje aan het destijds veel bredere Reitdiep. Door de vele inpolderingen raakte het dorp na verloop van tijd zijn ligging aan het open water kwijt en werd het een agrarisch dorp. In 1944 vond ook hier een kerkscheuring plaats die het dorp tot op het bot verdeelde. In de jaren vijftig toen de landbouwmechnisatie op gang kwam emigreerden veel agarische arbeiders naar Canada, de VS of Australie.

Zoutkamp was ooit een be­langrijke vissershaven. Door de af sluiting van de Lauwerszee veranderde het dorp ingrijpend. Veel vissershuisjes werden af­gebroken, maar de afgelopen jaren is geprobeerd het oor­spronkelijke karakter van het dorp terug te brengen. Het vis­serijmuseum vertelt de geschie­denis van de garnalen- en schelpenvisserij op het wad (www.visserijmuseum.nl, apr-­okt dag. geopend). Even verder­op ligt Eeterij De Deurenloods, gevestigd in de loods waar vroeger de sluisdeuren werden onderhouden – een goede plek voor een lunch.
In de zomer zijn er vanuit de haven rondtochten over het Lauwersmeer met M.S.Vlinderbalg te boeken. Met een beetje geluk ziet u de zeearend overvliegen, met een spanwijdte van 1.90 tot 2.40 m een imposant gezicht.

Gaele Postma vangt en rookt zijn eigen paling. De Paling­rokerij verkoopt ook diverse an­dere soorten vis; heerlijk om ter plekke, binnen of buiten op het terras op te eten, met uitzicht over het Reitdiep (Reitdiepskade 21a, www.palingrokerijpostma.nl, di-zo vanaf 10 uur).

In 1969 werd begonnen met de afsluiting van de Lauwerszee en drie jaar later was de inpol­dering een feit. Hiermee verdween de invloed van eb en vloed en veranderde de binnen­zee in een zoetwatermeer: het Lauwersmeer. Bepaalde delen werden vervolgens drooggelegd en voorzien van begroeiing. Water werd land en zout werd zoet. Het Lauwersmeer is nu een uniek natuurgebied dat is aangewezen als Nationaal Park.

Lauwersoog is een centrum van visserij en visafslag, waar de vis geveild wordt. Restau­rant Schierzicht doet zijn naam eer aan: vanuit het restaurant is er een ‘schier’ – het Groningse woord voor ‘mooi’ – uitzicht over de Waddenzee en de vis­sersvloot in de haven. Uiteraard wordt hier verse vis geserveerd (Haven 8, www.schierzicht.nl, dag. vanaf 9.30 uur). De route gaat verder langs de noordkant van het Lauwersmeer, gekenmerkt door de 13,5 kilometer lange zeedijk.Bovenop is er een magnifiek uitzicht; bij helder weer is in de verte Schiermonnikoog te zien.

Na knooppunt 12 volgt de route de oude provinciale dijk. Deze werd aan­gelegd na de Kerstvloed van 1717, een van de ergste watersnoden die de provincie Gro­ningen heeft getroffen. Meer dan 1500 huizen werden ver­woest of bescha digd en 2276 men sen kwamen om. De koe­pelvormige lantaarntoren van de 19e-eeuwse zaalkerk van Hornhuizen was vooral in het verleden, maar ook nu nog, een baken voor de scheepvaart op de Waddenzee. Kenmerkend zijn de felle rode en gele kleuren aan deze torenspits.

Extra ommetje
Aan het eind van de route kunt u nog een klein uitstapje maken naar Leens door bij knooppunt 24 naar knooppunt 16 te fietsen (heen en terug 3 km extra). Aan de oostkant van het dorp bevindt zich de borg Verhildersum met een restaurant en een mooie beeldentuin. Ernaast bevindt zich een landbouwmuseum. Even voor de borg ligt rechts van de weg Insektenwereld Doezoo Leens, leuk voor kinderen en volwassenen. Het dorp heeft verder een fraaie historische kerk met een Arp Schnitkerorgel. Er worden regelmatig orgelconcerten gegeven.