Landschapsroutes

Om net een beetje anders naar je omgeving te kijken

Het Nederlandse landschap zoals we dat nu om ons heen zien, is een echt cultuurlandschap. Door de eeuwen heen veranderde de mens de natuur, bedoeld en onbedoeld. Al die ingrepen liggen verstopt in het landschap en vertellen veel over het verleden. Maar je moet wel weten waar je op moet letten, anders fiets of wandel je er zomaar langs. Want die onopvallende kuil is toevallig wel een bomkrater. En die heuvel? Daar stond eens een machtig kasteel. En wist je dat op dat grasveldje vroeger de was werd gebleekt? ANWB maakte 8 nieuwe fiets- en wandelroutes langs tientallen landschapselementen. Ontdek de geheimen van het landschap!

Landschapselementen

Er zijn meer dan driehonderd landschapselementen in Nederland. Ze worden ook wel ‘Leestekens van het landschap’ genoemd. Tezamen vertellen ze het echte verhaal van het Nederlandse landschap. Veel leestekens spreken voor zich, zoals een vuurtoren, bunker, bospad of doolhof. Maar hoe herken je een galgenveld of een onderduikershol? En wat is ‘kluunveen’, een ‘vloedgraaf’ of een ‘waai’? Op de website leestekens van het landschap kun je meer lezen over deze leestekens en over waar je ze kunt zien.

Naar de routes:

Er zijn wandel- en fietsroutes en er is rekening gehouden met verschillende gebruikers: wandelaars, fietsers, e-bikers, gezinnen met kinderen. En het blijft niet bij deze 8 routes. In de toekomst komen er meer landschapsroutes bij in andere delen van Nederland. Dus houd deze website in de gaten! Meld je aan voor de nieuwsbrief.

Alle routes zijn gratis te downloaden en printen.

Hakhoutcultuur langs de Overijsselse Vecht (wandelroute)

De rivier de Vecht heeft een belangrijk stempel gedrukt op het gebied waar u doorheen wandelt. Daarvan getuigen de hoge duinen en de oude rivierlopen, maar ook de landgoederen; langs de Vecht bouwden de landheren hun statige landhuizen. De kaarsrechte lanen die het gebied doorkruisen leveren prachtige vergezichten op. Op het landgoed Mataram maakt u bovendien kennis met een bijzondere en oude wijze van bosbouw: de hakhoutcultuur. Ooit diende het hout de mens, tegenwoordig is het bos een ideaal leefgebied voor allerlei soorten dieren.

Grafheuvels en leemkuilen op de Herikerberg (wandelroute)

De bossen waar u doorheen wandelt herbergen een schat aan sporen uit het verleden. De Herikerberg is een stuwwal die in de voorlaatste ijstijd gevormd werd. Op de prehistorische mens oefende deze ‘berg’ een grote aantrekkingskracht uit; daarvan getuigen de grafheuvels in het gebied. Eeuwen later werd ontdekt dat het leem in de stuwwal een zeer geschikt bouwmateriaal was. De leemafgravingen leidden in de negentiende eeuw tot de oprichting van baksteen- en pannenfabrieken. De achtergebleven leemkuilen zijn de stille getuigen van deze eens zo bloeiende industrie.

Waterpark Lankheet (wandelroute voor gezinnen met kinderen)

Kom lekker struinen over het eeuwenoude landgoed Het Lankheet, door bossen, langs weilanden en over heideveldjes. In het voetspoor van de middeleeuwse boer loop je langs de vloeiweiden die een bijzonder verhaal te vertellen hebben. In het Waterpark kunnen kinderen zich lekker uitleven op en rondom het water. En het is bovendien hartstikke leerzaam. Landgoed Het Lankheet mag dan meer dan 800 jaar oud zijn, ze doen er hier alles aan het landgoed schoon en duurzaam te houden.

Het rivierenlandschap van de IJssel (e-bikeroute)

De grootste rivier van Overijssel is de IJssel. Al in een ver verleden bleken zowel de hooggelegen oeverwallen dichtbij de rivier, als de laaggelegen natte gronden in het achterland aantrekkelijke factoren om er te gaan boeren. Met grote daadkracht en inventiviteit ontwikkelde de middeleeuwse boer een bemestings- en afwateringssysteem dat het landschap bij de IJssel tot op de dag van vandaag uniek maakt. Laat je op deze tocht meevoeren door een eeuwenoud cultuurlandschap waarin de omgang met het water de hoofdrol speelt.

IJzeroer en oorlog in het Bergherbos (fietsroute voor gezinnen met kinderen)

Het bos tussen Beek, ’s-Heerenberg en Zeddam heeft een spannende geschiedenis. Het ligt immers dicht bij de grens met Duitsland. Vroeger hoorde een stukje van dit bos zelfs bij Duitsland, maar na de Tweede Wereldoorlog kreeg Nederland het in bezit. In het bos zijn nog allerlei sporen van de twee wereldoorlogen terug te vinden, maar ook van langer geleden. Wat dacht je van een middeleeuwse kasteelberg? Of van vroegmiddeleeuwse ijzerkuilen? En tot slot ligt bij het Peeske nog een speelbos – als je tenminste nog puf overhebt.

Grenzen in het Overijsselse landschap (fietsroute)

In de grensstreek tussen Denekamp en Losser kom je op het spoor van de fascinerende geschiedenis van grenzen. Landweren, grenspalen en -stenen vertellen elk hun eigen verhaal van begrenzen en bewaken. Als je er een ommetje voor over hebt, kom je zelfs langs de oudste grenssteen van Nederland. Fietsend over de Vrijdijk volg je het pad waarlangs vroeger patrouillerende grenswachters speurden naar smokkelaars.

Tichelgaten en terpen bij Bronkhorst (wandelroute)

De rivier de IJssel was voor de bedijking een dynamische waterloop, die hier en daar grote meanders vormde. In de omgeving van Bronkhorst heeft de bedijking lang op zich laten wachten: tot in de 20e eeuw. De rivier had dus alle tijd om veel klei af te zetten. De kleiwinning zorgde hier voor een bloeiende industrie van tichelwerken. De wandeling voert langs verschillende landschapselementen die de invloed van water, klei en de late bedijking laten zien, zoals terpen en oude rivierarmen.

Hoevenlandschap bij Winterswijk (fietsroute)

Ten oosten van Winterswijk ligt een eeuwenoud hoevenlandschap. Hier zijn nog veel scholtenboerderijen bewaard gebleven. Her en der verspreid liggend en vaak gebouwd in de kenmerkende Saksische stijl geven zij het landschap een schilderachtig karakter. Vriendelijk ogende heggen dienen als perceelafscheiding en houtwallen houden het vee in de wei. Je voelt je haast een paar eeuwen teruggeplaatst in de tijd. Die illusie wordt alleen doorbroken door de moderne landbouwmachines die soms langsrijden. Dichter bij Winterswijk getuigen enkele oude bleekvelden nog van de ooit in het dorp bloeiende textielindustrie.

Schurvelingen rond Ouddorp (wandelroute)

In de Kop van Goeree ligt een landschap dat uniek is voor Nederland: het schurvelingenlandschap. Schurvelingen zijn aarden wallen die de boeren in de middeleeuwen rond hun akkers aanlegden. Ze dienden als perceelscheiding, maar ook om het stuivende duinzand tegen te houden. Later zijn de meeste schurvelingen verder opgehoogd. Rond Ouddorp zijn nog altijd lage en hoge schurvelingen te zien. Deze wandeling brengt je bovendien langs het Grevelingenmeer, waar inlaagdijken zijn aangelegd voor het geval de zeedijk het zou begeven.

Tiendwegen in de Hollandse waarden (e-bikeroute)

In de Krimpenerwaard en de Alblasserwaard fiets je door een eeuwenoud landschap. De eindeloos lange weilanden en kaarsrechte sloten danken we aan de ontginners die in de middeleeuwen het veenmoeras in trokken. Haaks op de weilanden lopen lage kades, met daarop smalle tiendwegen. Vroeger waren deze weggetjes het domein van de boeren, nu zijn ook fietsers hier vaak welkom. Extraatjes op deze route zijn twee veerponten, talrijke molens en de sfeervolle stadjes Nieuwpoort en Schoonhoven.

Water - vijand en bondgenoot tussen Beemster en Schermer (fietsroute)

Water speelt een belangrijke rol in het landschap van Noord-Holland. Deze fietsroute neemt je mee langs de droogmakerijen de Beemster en de Schermer, ooit grote binnenzeeën die in de 17e eeuw met molens zijn drooggemalen. Tussen de meren lag destijds de omdijkte Eilandspolder, nu een venig polderland dat enkele meters uitsteekt boven de bodem van de drooggelegde meren. De Stelling van Amsterdam toont aan dat je water ook als bondgenoot en wapen kunt gebruiken. Bij oorlogsdreiging zou rond Amsterdam een groot gebied onder water worden gezet. Tientallen forten, die nu nog het landschap sieren, zorgden voor extra bescherming.

Naar de jachtvelden van de koning in het Mastbos (wandelroute)

Het Mastbos is een van de oudste aangeplante bossen van Nederland. Al aan het begin van de 16e eeuw liet graaf Hendrik III van Nassau hier een bos aanleggen met dennenzaad uit Duitsland. Zoals de naam al zegt leverde het bos onder meer de masten voor de VOC-vloot. Daarnaast gebruikten de Nassaus het Mastbos als jachtgebied. Dat deden ze vanuit het statige Kasteel Bouvigne, dat ze speciaal hiervoor hadden aangekocht. Achter het kasteel stroomt de beek de Mark door een prachtig breed dal. Extra verrassing op deze wandeling: een speelbos – deze route is ook erg leuk om met kinderen te lopen!

Klompenlandschap in de Meierij (e-bikeroute)

In het hart van Noord-Brabant, tussen ’s-Hertogenbosch en Eindhoven, ligt de Meierij. Het is een boerenlandschap dat vooral opvalt door de eindeloze rijen met populieren. Ze staan hier dankzij het eeuwenoude voorpootrecht, waardoor boeren langs de wegen bomen mochten planten. Het hout werd vooral gebruikt voor het maken van klompen. Dwars door dit landschap kronkelt het riviertje de Dommel, dat diverse keren opduikt tijdens deze route. De talrijke wegkapellen en de Lourdesgrot zijn verwijzingen naar het katholieke verleden van de Meierij.

Oudland en nieuwland in Zuid-Beveland (fietsroute)

Zeeland is stukje bij beetje op de zee veroverd. Dat is goed te zien in Zuid-Beveland, waar een wirwar van dijken, kreekresten en kleinschalige akkers herinneren aan de inpolderingen. Ze vormen een prachtig decor voor deze fietsroute. De benaming ‘oudland’ wordt gebruikt voor stukken land die al rond het jaar 1000 werden bewoond en sindsdien niet meer door de zee zijn terugveroverd. ‘Nieuwland’ staat voor land dat vanaf omstreeks 1200 werd ingepolderd. Hier zijn de akkers groter en blokvormig.

Samenwerking

De nieuwe Landschapsroutes zijn gemaakt door ANWB in samenwerking met deskundigen van LandschappenNL en het Kenniscentrum Landschap van de Rijksuniversiteit Groningen met financiële steun van het Leestekens van het Landschap Fonds van het Prins Bernhard Cultuurfonds.

Dit vind je misschien ook interessant:

Vijf nieuwe fietsroutes langs de Zuiderwaterlinie
Limesroute voor wandelaars en fietsers