Landschapsroutes

Ontdek de geheimen van het Nederlands landschap

Het Nederlandse landschap zoals we dat nu om ons heen zien, is een echt cultuurlandschap. Door de eeuwen heen veranderde de mens de natuur, bedoeld en onbedoeld. Al die ingrepen liggen verstopt in het landschap en vertellen veel over het verleden. Maar je moet wel weten waar je op moet letten, anders fiets of wandel je er zomaar langs. Want die onopvallende kuil is toevallig wel een bomkrater. En die heuvel? Daar stond eens een machtig kasteel. En wist je dat op dat grasveldje vroeger de was werd gebleekt? Ontdek de geheimen van het landschap! met deze fiets- en wandelroutes langs tientallen landschapselementen.

Route 1 - Hakhoutcultuur langs de Overijsselse Vecht

Wandelroute, 15 km, Dalfsen, Overijssel

De rivier de Vecht heeft een belangrijk stempel gedrukt op het gebied waar je doorheen wandelt. Daarvan getuigen de hoge duinen en de oude rivierlopen, maar ook de landgoederen; langs de Vecht bouwden de landheren hun statige landhuizen. De kaarsrechte lanen die het gebied doorkruisen leveren prachtige vergezichten op. Op het landgoed Mataram maak je bovendien kennis met een bijzondere en oude wijze van bosbouw: de hakhoutcultuur. Ooit diende het hout de mens, tegenwoordig is het bos een ideaal leefgebied voor allerlei soorten dieren.
Bekijk de wandelroute

Route 2 - Grafheuvels en leemkuilen op de Herikerberg

Wandelroute, 9 km, Markelo, Overijssel

De bossen waar je doorheen wandelt herbergen een schat aan sporen uit het verleden. De Herikerberg is een stuwwal die in de voorlaatste ijstijd gevormd werd. Op de prehistorische mens oefende deze 'berg' een grote aantrekkingskracht uit; daarvan getuigen de grafheuvels in het gebied. Eeuwen later werd ontdekt dat het leem in de stuwwal een zeer geschikt bouwmateriaal was. De leemafgravingen leidden in de 19e eeuw tot de oprichting van baksteen- en pannenfabrieken. De achtergebleven leemkuilen zijn de stille getuigen van deze eens zo bloeiende industrie.
Bekijk de wandelroute

Route 3 - Waterpark Lankheet

Wandelroute voor gezinnen, 9 km, Haaksbergen, Overijssel

Kom lekker struinen over het eeuwenoude landgoed Het Lankheet, door bossen, langs weilanden en over heideveldjes. In het voetspoor van de middeleeuwse boer loop je langs de vloeiweiden die een bijzonder verhaal te vertellen hebben. In het Waterpark kunnen kinderen zich lekker uitleven op en rondom het water. En het is bovendien hartstikke leerzaam. Landgoed Het Lankheet mag dan meer dan 800 jaar oud zijn, ze doen er hier alles aan het landgoed schoon en duurzaam te houden.
Bekijk de wandelroute

Route 4 - IJzeroer en oorlog in het Bergherbos

Fietsroute voor gezinnen, 15 km, Beek, Gelderland 

Het bos tussen Beek, 's-Heerenberg en Zeddam heeft een spannende geschiedenis. Het ligt immers dicht bij de grens met Duitsland. Vroeger hoorde een stukje van dit bos zelfs bij Duitsland, maar na de Tweede Wereldoorlog kreeg Nederland het in bezit. In het bos zijn nog allerlei sporen van de twee wereldoorlogen terug te vinden, maar ook van langer geleden. Wat dacht je van een middeleeuwse kasteelberg? Of van vroegmiddeleeuwse ijzerkuilen? En tot slot ligt bij het Peeske nog een speelbos - als je tenminste nog puf overhebt.
Bekijk de fietsroute

Route 5 - Grenzen in het Overijsselse landschap

Fietsroute, 50 km, De Lutte, Overijssel

In de grensstreek tussen Denekamp en Losser kom je op het spoor van de fascinerende geschiedenis van grenzen. Landweren, grenspalen en -stenen vertellen elk hun eigen verhaal van begrenzen en bewaken. Als je er een ommetje voor over hebt, kom je zelfs langs de oudste grenssteen van Nederland. Fietsend over de Vrijdijk volg je het pad waarlangs vroeger patrouillerende grenswachters speurden naar smokkelaars.
Bekijk de fietsroute

Route 6 - Het rivierenlandschap van de IJssel

E-bikeroute, 59 km, Zwolle, Overijssel

De grootste rivier van Overijssel is de IJssel. Al in een ver verleden bleken zowel de hooggelegen oeverwallen dichtbij de rivier, als de laaggelegen natte gronden in het achterland aantrekkelijke factoren om er te gaan boeren. Met grote daadkracht en inventiviteit ontwikkelde de middeleeuwse boer een bemestings- en afwateringssysteem dat het landschap bij de IJssel tot op de dag van vandaag uniek maakt. Laat je op deze tocht meevoeren door een eeuwenoud cultuurlandschap waarin de omgang met het water de hoofdrol speelt.
Bekijk de e-bikeroute

Route 7 - Tichelgaten en terpen bij Bronkhorst

Wandelroute, 15 km, Dieren, Gelderland

De rivier de IJssel was voor de bedijking een dynamische waterloop, die hier en daar grote meanders vormde. In de omgeving van Bronkhorst heeft de bedijking lang op zich laten wachten: tot in de 20e eeuw. De rivier had dus alle tijd om veel klei af te zetten. De kleiwinning zorgde hier voor een bloeiende industrie van tichelwerken. De wandeling voert langs verschillende landschapselementen die de invloed van water, klei en de late bedijking laten zien, zoals terpen en oude rivierarmen.
Bekijk de wandelroute

Route 8 - Hoevenlandschap bij Winterswijk

Fietsroute, 40 km, Winterswijk, Gelderland

Ten oosten van Winterswijk ligt een eeuwenoud hoevenlandschap. Hier zijn nog veel scholtenboerderijen bewaard gebleven. Her en der verspreid liggend en vaak gebouwd in de kenmerkende Saksische stijl geven zij het landschap een schilderachtig karakter. Vriendelijk ogende heggen dienen als perceelafscheiding en houtwallen houden het vee in de wei. Je voelt je haast een paar eeuwen teruggeplaatst in de tijd. Die illusie wordt alleen doorbroken door de moderne landbouwmachines die soms langsrijden. Dichter bij Winterswijk getuigen enkele oude bleekvelden nog van de ooit in het dorp bloeiende textielindustrie.
Bekijk de fietsroute

Route 9 - Schurvelingen rond Ouddorp

Wandelroute, 12 km, Ouddorp, Zuid-Holland

In de Kop van Goeree ligt een landschap dat uniek is voor Nederland: het schurvelingenlandschap. Schurvelingen zijn aarden wallen die de boeren in de middeleeuwen rond hun akkers aanlegden. Ze dienden als perceelscheiding, maar ook om het stuivende duinzand tegen te houden. Later zijn de meeste schurvelingen verder opgehoogd. Rond Ouddorp zijn nog altijd lage en hoge schurvelingen te zien. Deze wandeling brengt je bovendien langs het Grevelingenmeer, waar inlaagdijken zijn aangelegd voor het geval de zeedijk het zou begeven.
Bekijk de wandelroute

Route 10 - Water: vijand en bondgenoot tussen Beemster en Schermer

Fietsroute, 43 km, Midden-Beemster, Noord-Holland

Water speelt een belangrijke rol in het landschap van Noord-Holland. Deze fietsroute neemt je mee langs de droogmakerijen de Beemster en de Schermer, ooit grote binnenzeeën die in de 17e eeuw met molens zijn drooggemalen. Tussen de meren lag destijds de omdijkte Eilandspolder, nu een venig polderland dat enkele meters uitsteekt boven de bodem van de drooggelegde meren. De Stelling van Amsterdam toont aan dat je water ook als bondgenoot en wapen kunt gebruiken. Bij oorlogsdreiging zou rond Amsterdam een groot gebied onder water worden gezet. Tientallen forten, die nu nog het landschap sieren, zorgden voor extra bescherming.
Bekijk de fietsroute

Route 11 - Naar de jachtvelden van de koning in het Mastbos

Wandelroute (ook leuk voor gezinnen), 10 km, Breda, Noord-Brabant

Het Mastbos is een van de oudste aangeplante bossen van Nederland. Al aan het begin van de 16e eeuw liet graaf Hendrik III van Nassau hier een bos aanleggen met dennenzaad uit Duitsland. Zoals de naam al zegt leverde het bos onder meer de masten voor de VOC-vloot. Daarnaast gebruikten de Nassaus het Mastbos als jachtgebied. Dat deden ze vanuit het statige Kasteel Bouvigne, dat ze speciaal hiervoor hadden aangekocht. Achter het kasteel stroomt de beek de Mark door een prachtig breed dal. Extra verrassing op deze wandeling: een speelbos - deze route is ook erg leuk om met kinderen te lopen!
Bekijk de wandelroute

Route 12 - Tiendwegen in de Hollandse waarden

E-bikeroute, 58 km, Lekkerkerk, Zuid-Holland

In de Krimpenerwaard en de Alblasserwaard fiets je door een eeuwenoud landschap. De eindeloos lange weilanden en kaarsrechte sloten danken we aan de ontginners die in de middeleeuwen het veenmoeras in trokken. Haaks op de weilanden lopen lage kades, met daarop smalle tiendwegen. Vroeger waren deze weggetjes het domein van de boeren, nu zijn ook fietsers hier vaak welkom. Extraatjes op deze route zijn twee veerponten, talrijke molens en de sfeervolle stadjes Nieuwpoort en Schoonhoven.
Bekijk de e-bikeroute

Route 13 - Waterlinie en leerlooierijen in West-Brabant 

E-bikeroute, 64 km, Werkendam, Noord-Brabant

De noordwesthoek van Brabant is getekend door het water. In het Land van Altena zijn overal sporen van overstromingen terug te vinden en bij oorlogsdreiging kon het gebied zelfs bewust onder water worden gezet. De in 1904 gegraven Bergsche Maas vormt de overgang naar de Langstraat. Hier kon de leer- en schoenenindustrie zich ontwikkelen dankzij de aanwezigheid van koeien, water en eikenschors dat nodig was voor het looien van de huiden.
Bekijk de e-bikeroute

Route 14 - Klompenlandschap in de Meierij 

E-bikeroute, 62 km, Sint-Oedenrode, Noord-Brabant

In het hart van Noord-Brabant, tussen 's-Hertogenbosch en Eindhoven, ligt de Meierij. Het is een boerenlandschap dat vooral opvalt door de eindeloze rijen met populieren. Ze staan hier dankzij het eeuwenoude voorpootrecht, waardoor boeren langs de wegen bomen mochten planten. Het hout werd vooral gebruikt voor het maken van klompen. Dwars door dit landschap kronkelt het riviertje de Dommel, dat diverse keren opduikt tijdens deze route. De talrijke wegkapellen en de Lourdesgrot zijn verwijzingen naar het katholieke verleden van de Meierij.
Bekijk de e-bikeroute

Route 15 - Oudland en nieuwland in Zuid-Beveland

Fietsroute, 40 km, Nisse, Zeeland

Zeeland is stukje bij beetje op de zee veroverd. Dat is goed te zien in Zuid-Beveland, waar een wirwar van dijken, kreekresten en kleinschalige akkers herinneren aan de inpolderingen. Ze vormen een prachtig decor voor deze fietsroute. De benaming 'oudland' wordt gebruikt voor stukken land die al rond het jaar 1.000 werden bewoond en sindsdien niet meer door de zee zijn terugveroverd. 'Nieuwland' staat voor land dat vanaf omstreeks 1.200 werd ingepolderd. Hier zijn de akkers groter en blokvormig.
Bekijk de fietsroute

Route 16 - Langs bollen, duinen en landgoederen

E-bikeroute, 63 km, Lisse, Zuid-Holland

In het voorjaar sieren miljoenen narcissen, tulpen en hyacinten de bollenvelden langs de kust. Ze doen het hier zo goed dankzij het zand dat de zee in de loop van duizenden jaren heeft neergelegd. Direct langs de kust zijn de duinen nog altijd hoog, verder landinwaarts zijn ze veelal afgegraven. Middeleeuwse kastelen herinneren aan het strategisch belang van de binnenduinen. De buitenplaatsen zijn aangelegd door rijke kooplieden en regenten die hier de zomer doorbrachten.
Bekijk de e-bikeroute

Route 17 - Tabakscultuur rond Amerongen

Wandelroute, 14 km, Elst, Utrecht

Het landschap rond Rhenen en Amerongen werd in de voorlaatste ijstijd gevormd door schuivende ijstongen. Het maakt deel uit van de Utrechtse Heuvelrug, een stuwwal met de 69 meter hoge Amerongse Berg als hoogste punt. De zonovergoten zuidflank van de stuwwal bleek zeer geschikt voor de teelt van tabaksplanten, die hier drie eeuwen lang werden verbouwd. Deze gevarieerde route gaat onder meer over het terrein van een voormalige 19e-eeuwse tabaksplantage, langs een aantal bewaard gebleven tabaksschuren en langs de Amerongse Bovenpolder.
Bekijk de wandelroute

ANWB Fietsen app

De fietsroutes kun je ook fietsen met de ANWB Fietsen App. Voor de wandelroutes kun je ook de app 'Wandelen in Overijssel' gebruiken, voor iOS en Android.

Over de routes

Landschapselementen

Er zijn meer dan driehonderd landschapselementen in Nederland. Ze worden ook wel 'Leestekens van het landschap' genoemd. Samen vertellen ze het echte verhaal van het Nederlandse landschap. Veel leestekens spreken voor zich, zoals een vuurtoren, bunker, bospad of doolhof. Maar hoe herken je een galgenveld of een onderduikershol? En wat is 'kluunveen', een 'vloedgraaf' of een 'waai'? Op de website leestekens van het landschap kun je meer lezen over deze leestekens en over waar je ze kunt zien.

Samenwerking

De landschapsroutes zijn gemaakt door ANWB in samenwerking met deskundigen van LandschappenNL en het Kenniscentrum Landschap van de Rijksuniversiteit Groningen met financiële steun van het Leestekens van het Landschap Fonds van het Prins Bernhard Cultuurfonds.

Dit vind je misschien ook interessant:

Fietsroutes door de bossen
Fietsroutes langs de Zuiderwaterlinie
Limesroute voor wandelaars en fietser