Top 10 bezienswaardigheden

Tallinn, de noordelijkste van het trio en de hoofdstad van Estland, staat vol ronde torens met metersdikke muren en rode pannendaken. Ooit waren het er 66, nu omringen nog 26 van die middeleeuwse forttorens de oudste binnenstad van Europa. Drie torens zijn van binnen te bekijken.

Ook de Oude Stad van Riga in Letland is een sprookjesachtig kluitje van knappe pleintjes met fonteintjes, middeleeuwse kronkelstraatjes met kinderkopjes, kleurige koopmanshuizen en duizend torens. Maar aan de overkant van de rivier staat de Nieuwe Stad, waar Riga de bijnaam ‘Petit Paris’ aan dankt: een waar openluchtmuseum van zwierige art nouveau-gebouwen.

Samen met het Oostenrijkse Linz was Vilnius in Litouwen in 2009 Culturele Hoofdstad van Europa. Als enige Baltische hoofdstad ligt Vilnius in de verste verte niet aan de Oostzee, maar dat geeft niks; ook hier is een sprookjesachtige binnenstad, een bruisende cultuurscene en een wild nachtleven. Verveling bestaat niet in Vilnius.

Autochtone Esten, Letten en Litouwers (pakweg de helft van de bevolking is van Russische komaf) komen maar moeizaam in het reine met de beladen geschiedenis van hun minilandjes aan de Oostzee. Toch zijn er toeristische trekpleisters die op innovatieve, kolderieke of beklemmende wijze terugblikken op de Sovjetoverheersing. In Tallinn is er een verrassend modern Communistisch Museum en je kunt er op tour door een voormalige Sovjetgevangenis. In Vilnius staat een KGB-museum, in Grutas Park (bijgenaamd ‘Stalin World’) staan de standbeelden van alle Sovjet-bobo’s bij elkaar en elders in Letland kun je de nacht doorbrengen in een KGB-gevangenis – op water en brood.

Net als de overburen en oosterburen brengen ook de bewoners van de Baltische Staten al sinds de oertijd een belangrijk deel van hun tijd naakt door – met bier en worstjes, al zwetend en puffend in de sauna. De lekkerste zweetplekken zijn Kalma Saun (Vana-Kalamaja 9a, Tallinn) en Balta Pirts (Tallinas 71, Riga).

Ze waren Sovjet-bobo’s een doorn in het oog, al die duizenden kapellen, kerken en kathedralen. In Tallinn is de 19de-eeuwse orthodoxe Alexander Nevsky-kathedraal de blikvanger, met fraaie fresco’s en uivormige koepels. De Dom van Riga is het grootste godshuis van de Baltische Staten, met Europa’s grootste kerkorgel. En in Vilnius is de middeleeuwse kathedraal dan weer de oudste kerk van de Baltische Staten, met een kloeke vrijstaande klokkentoren, maar de kerk zelf lijkt meer op een Romeinse tempel.

Beklim voor een meeslepend panorama van de Oude Stad in Tallinn de toren van de 123 meter hoge Olafkerk, drink in Riga een cocktail in de Skyline Bar op de 26ste verdieping van het Reval Hotel, of neem in Vilnius de lift naar de ruim driehonderd meter hoge top van de tv-toren.

Tallinns fiere verdedigingswerken zijn er niet alleen bovengronds; de Zweden groeven in de 17de eeuw een klein netwerk van tunnels dat twee bastions met elkaar verbond. Dagelijks zijn er rondleidingen (boeken via het Stadsmuseum; www.linnamuuseum.ee). Ook in Vilnius kun je onderduiken: de fascinerende catacomben onder de kathedraal en de cryptes en kelders van een handvol andere kerken zijn toegankelijk voor het publiek.

’s Zomers trekken de bewoners massaal naar de ‘Baltische Rivièra’, een lint van chique badplaatsjes en klassieke kuuroorden aan de Oostzee. Zo heeft elk land z’n eigen zomerhoofdstad met zowel historie als zandstranden: Pärnu in Estland, waar tsaar Nicolaas II en Tsjaikovski hun heilzame modderbaden namen, Jurmala in Letland, ooit het favoriete vakantieoord van Brezjnev met vierhonderd houten datsja’s die samen op de Werelderfgoedlijst staan, en Palanga is het Zandvoort van Litouwen.

Midden in het nieuwe Europa, ingeklemd tussen Polen en de Baltische Staten, ligt een vergeten brokje Sovjet-Unie. In Kaliningrad, vijfhonderd kilometer van Moedertje Rusland, staat Vadertje Lenin nog gewoon op zijn voetstuk. Sterker nog: in de Russische enclave aan de Oostzee werd zijn standbeeld onlangs liefdevol gerestaureerd. Ooit was Königsberg de welvarende hoofdstad van Oost-Pruisen, toen kwamen de Russen en werd Kaliningrad een socialistische droomstad. Compleet met het lelijkste gebouw op Russische bodem: het Monster van Kaliningrad.